آدم وقتی به درد فکر نکند، می‌شود گفت درد دارد؟ می‌شود به چیز دیگری فکر کنی و هم‌زمان درد هم داشته باشی؟ یا درد فقط وقتی وجود دارد که خودش موضوع فکر آدم باشد؟ البته می‌دانم که رشته فکر می‌شود دم‌به‌دم با حضور درد قطع شود، به طور متناوب درد خودش را تا آگاهی بالا بکشد، بیاید جای موضوع فکر قبلی را بگیرد و برود، اما این که هم‌زمان درد و موضوع دیگر حضور داشته باشند، به موضوعی بتوان فکر کرد و درد هم تمام مدت در پس‌زمینه حاضر باشد را نمی‌دانم. نمی‌دانم ممکن است یا نه. از تجربه خودم چیزی خاطرم نمی‌آید که قضاوت کنم.
به این خاطر یادش افتادم که توی نوشته قبلی به عنوان تشبیهی به کار برده بودمش برای نشان دادن وضعیت اول و دومی که تجربه می‌کنم. که وضعیت اول همان هجوم یک‌باره و شدید حس از بین رفتن «من» است و وضعیت دوم حالت همیشگی‌ام، که علی‌رغم این که آن حس هنوز بر طرف نشده، بهش فکر نمی‌کنم و حواسم متوجه فعالیت‌های عادی زندگی است. شک کردم که تشبیه مناسبی باشد. شاید تشبیه‌های بهتری می‌شد به کار ببرم. مثلاً زنی که آشفته گم شدن بچه‌اش است و هم‌زمان باید فکر مواظبت از آن یکی بچه‌اش باشد (یا این هم همان مشکل را دارد؟).
به هر حال وضعیت دوم هم علی‌رغم این که از دید دیگران عادی به نظر می‌رسم تویش، برایم وضعیت عادی‌ای نیست (نگویم عادی، چون «عادت کرده‌ام» به بودن مدام تویش. بگویم وضعیت طبیعی‌ای نیست). تمام مدت به نظرم می‌رسد دنیا واقعی نیست، آن‌چه در اطرافم می‌گذرد انگار یک فیلم باشد و من تنها یک دوربین باشم که این‌ها را می‌بیند، انگار همه‌چیز خواب باشد، انگار مهی دور سرم را گرفته باشد همیشه، انگار لایه‌ای، سیالی دور مغزم را گرفته باشد که مستقیم با جهان در ارتباط نباشم، انگار توی یک غشاء لاستیکی گیر کرده باشم که هرچه دست‌وپا بزنم کش بیاید و پاره نشود.
این‌ها همه البته استعاره است. ولی چاره دیگری جز استفاده از استعاره نیست وقتی کلمه‌ای برای ارجاع به چیزی وجود ندارد. فرض کنید کلمه سوزش را نداشتید برای اشاره به نوع خاصی از درد، احتمالاً مجبور می‌شدید بگویید فلان‌جایم این‌طور است که انگار هزارتا سوزن ریز نامرئی را فرومی‌کنند تویش (که البته این استعاره و کلمه‌ای هم که برایش داریم انگار ربطی به هم دارند). آن طرف هم اگر تا به حال خودش این حس را تجربه نکرده باشد احتمالاً نمی‌فهمد چه می‌گویید، در بهترین حالت به کمک استعاره‌تان سعی می‌کند حدودی از وضعیتتان را بفهمد. این بود که من هیچ‌وقت از کسی انتظار نداشتم بتواند تجسم کند چه تجربه می‌کنم. این البته مال آن‌وقت‌هاست که برای مردم توضیح می‌دادم. با کسی که صمیمی می‌شدم، حس می‌کردم باید برایش بگویم فرقی دارم با آدم‌های عادی. بعدها دیگر خسته شدم. حوصله‌ام سر رفت از توضیح دادن‌های بی‌فایده. اصلاً خسته شدم از این که خودم هم آگاهانه بنشینم فکر کنم به وضعیتم و سعی کنم بفهممش.
توی این وضعیت -وضعیت معمول همیشگی‌ام- که هستم «من» برایم بی‌معناست. البته به کارش می‌برم همیشه. توی همین نوشته و توی کل این وبلاگ احتمالاً متواترترین کلمه همین «من» باشد. می‌دانم که موجود واحدی هست که با محیط اطرافش درگیر است، که این چیزهای اطراف را می‌بیند، که آگاهی دارد، که حرف می‌زند، فکر می‌کند، احساس دارد حتی، اما آن «واحد» من نیستم؛ من کی هستم؟ کجا هستم؟ نیستم. لابد یک بخشی در مغز هست که باید احساس «من» بودن را ایجاد کند و آن بخش برای من از کار افتاده.
سوای این احساس من بودن، باقی احساس‌ها را کمابیش دارم. خشم را خوب حس می‌کنم وقتی توی دلم شعله می‌کشد، نفرت و بغض را حس می‌کنم، محبت را گاه‌گاهی توی دلم تشخیص می‌دهم، اضطراب را می‌فهمم، گریه می‌کنم، شدید هم گریه می‌کنم، می‌خندم. اما آن احساس من بودن، انگار باید پایه‌ای، زمینی باشد برای بقیه حس‌ها، و چون نیست این احساسات پا در هوا و معلق‌اند. همه‌شان این‌طورند که به من ربط ندارند انگار. انگار که یک سیم کشیده باشند از یک موجود دیگر به مغز من و این حس‌ها را منتقل کنند به آن. و من، خودم، انگار همه‌اش بی‌حس و بی‌حرکت در گوشه‌ای نشسته باشم و آن احساسات را تماشا کنم.
به همین خاطر است که همیشه یک‌جور احساس دورویی با من هست. احساس می‌کنم اطرافیانم را گول می‌زنم همیشه، به دروغ وانمود می‌کنم آن احساسات را دارم در صورتی که ندارم. این حالت کلافه‌ام می‌کند. چون واقعیتش نمی‌دانم اگر نخواهم دروغ بگویم چه باید بکنم. حالت صادقش نمی‌دانم چطور است. حالت صادقانه‌اش این نیست که هیچ حسی نشان ندهم. این «واحد»ی که در لحظه می‌خندد، دارد می‌خندد قطعاً. اگر بخواهد جلوی خنده‌اش را بگیرد هم نمی‌تواند. آن‌که عصبانی است، هست. یک‌جایی این عصبانیت وجود دارد. مشکل آن‌جاست که این احساسات به من منسوب می‌شوند و منی وجود ندارد؛ اگر می‌بود، لابد او هم در لحظه مشابه می‌خندید، عصبانی بود، گریه می‌کرد، محبت بروز می‌داد. ولی نیست.
… موقع نوشتن این‌ها خودم گیج می‌شوم. به جمله که درمی‌آیند البته متضاد و غیرممکن و نافهمیدنی می‌شوند. زبان را آدم‌های عادی درست کرده‌اند، قواعدی برایش وضع کرده‌اند و برای اشاره به وضعیت‌های معمول خودشان استفاده‌اش می‌کنند. من آدم عادی نیستم.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر