سولماز و کلاغ‌ها

هفته پیش توی برنامه استیج سولماز در اعتراض به برخی مسائل پشت پرده ترجیح داد عوض این که برای ماندن تلاش کند و بخواند مثل میخ بایستد و فقط نگاه کند (جا دارد الآن بنویسم عکس در ادامه مطلب). بله من برنامه استیج شبکه من‌وتو را (که مجری‌اش بر خلاف من باسواد و فهیم است و با اصراری ستودنی قبل از سین استیج الف نمی‌گذارد) می‌بینم. چرا؟ چون فرصتی است که با خانواده‌ام وقت بگذرانم، که با هم بنشینیم برای مدتی به یک چیز واحد توجه کنیم و حتی با هم حرف بزنیم در موردش. قبل‌تر حتی تلاش کرده بودم سریال‌های جم را هم به همین خاطر ببینم و بعد از مدتی که دیدم فشار بر همه سطوح روانم بیش از حد تحملم است، رهایش کردم. حالا ممکن است بگویید سعی کنم وقت‌های مشترک باکیفیت‌تری با خانواده‌ام بگذرانم، نه پای تلویزیون؛ که سعی کنم موضوعات عمیق‌تر و بهتری برای صحبت کردن باهاشان پیدا کنم. به نظر من شما مزخرف می‌گویید. حتی دلم می‌خواهد بگویم احمقید و جلوی خودم را می‌گیرم، ولی ته دلم همچنان عصبانیت وول می‌خورد از دستتان.

حالا به هر حال می‌گفتم که در برنامه استیج فلان... برنامه استیج درپیت است؟ من نمی‌دانم. برایم مهم هم نیست. از مرحله‌ای که این برایم مهم باشد خیلی وقت است گذشته‌ام. حتی دیگر برایم مهم نیست که وقتی از یک چیز درپیتی خوشم آمده با جسارت بگویم که خوشم آمده. این‌طور آدم وارسته مستغنی‌ای شده‌ام. ولی به هر حال اصلاً هیچ معیاری هم برای تشخیص درپیت بودن یا نبودن این برنامه ندارم. من به کل فاقد ژن درک موسیقی زاده شده‌ام. صداها، پیش از آن که بچه توی ذهن من بتواند بگیردشان توی مشتش، توی هوا محو می‌شوند و چیزی که اساسش ترکیب این چیزهای مختلف دیگر ناموجود باشد خیلی برای من چیز غریبی است. موسیقی اصلاً انگار بعدی است که من بهش دسترسی ندارم. دیدن برنامه‌ای که ملت تویش سر درست خواندن و  درست اجرا کردن نوت‌ها مسابقه می‌دهند برای من مثل تماشای این «جشن رنگ‌ها»ی هندی‌ها برای یک آکرومات است. ولی خب نمی‌دانم چرا برایم خوشایند است. با یک‌جور خوشدلی ابلهانه‌ای می‌نشینم نگاه می‌کنم...

حالا اصلاً این‌ها را نمی‌خواستم بگویم. اصل حرفم این بود که هفته پیش سولماز گفت که به خاطر مسائل پشت‌پرده ترجیح می‌دهد که از این مسابقه کنار برود و هنرش را حفظ کند، یا یک همچو چیزهایی. مجری برنامه -تا او شروع کرد این‌ها را بگوید- دستپاچه شد و هی می‌خواست نگذارد ادامه بدهد. من داشتم فکر می‌کردم چقدر این رفتار ایرانی است. رفتار سولمازه را نمی‌دانم حالا، ولی بیشتر رفتار مجریه. این رفتار که آدم بخواهد یک آبروریزی‌ای را سریع درز بگیرد. رفتاری که باعث می‌شود شخص درزگیرنده به هر حال مفتضح به نظر برسد. داشتم فکر می‌کردم اگر برنامه خارجی بود، شرکت‌کننده‌هه به جای این که گنگ و سربسته از مسائل پشت‌پرده شکایت کند، فحش را می‌کشید به دست‌اندر‌کاران، و دست‌اندر‌کاران برنامه هم یک‌جوری ترتیب می‌دادند که طرف احمق جلوه کند و بعد هم توی تبلیغ‌های برنامه هی روی این صحنه و جنجالی بودنش مانور می‌دادند تا کنجکاوی بیننده‌ها تحریک شود که بنشینند آن قسمت را ببینند... ولی حالا اصلاً اصل حرفم این هم نیست. اصل حرفم این است که من وقتی که سولمازه جای خواندن سیخ ایستاد و بعد هم آن حرف‌ها را زد، شروع کردم لرزیدن. تا اخر برنامه، خیلی به طور فیزیکی و قابل‌مشاهده‌با‌چشم‌غیرمسلحی داشتم می‌لرزیدم (خدا را شکر ولی کسی متوجه نشد انگار).

می‌شناسم این‌طور لرزیدنم را. یک وقت دیگری که یادم هست همین‌طور می‌لرزیدم زمان کنفرانس برلین بود. زمان ماجراهای کنفرانس برلین من شانزده سالم بود. آن‌وقتی که تلویزیون آن کنفرانس را پخش کرد، و به طور غریب و غیرمنتظره‌ای تصویر آدم‌های لخت روی صفحه تلویزیون ایران نمایش داده شد، من همین‌جور شروع کردم یک‌باره لرزیدن. تا چند ساعت بعدش هم همین‌طور می‌لرزیدم و لرزشم هم ربطی به ابراز دلشوره‌های بابام از اتفاقاتی که بعداً خواهد افتاد -که افتاد- نداشت. یک احساس وحشتناکی دارم این‌جور وقت‌ها. یک احساسی که خیلی فراتر از آن اتفاقی است که افتاده. بهترین اسمی که می‌توانم برایش بگذارم غربت است. احساس مواجهه با چیزی غریب و وحشتناک و زشت. انگار که زیر پوست همه‌چیز کثافت غریبی در جریان باشد، همه آدم‌ها همه تلاششان را کرده باشند که کثافت را از چشم‌های من مخفی کنند، و سرانجام یک جای پوسته شروع کرده باشد به شکافتن و من کثافت را ببینم که بیرون می‌ریزد. این‌ها که می‌گویم استعاره نیست، چون نمی‌دانم اگر بخواهند استعاره باشند، استعاره از چه‌اند. من باوری توی خودم پیدا نمی‌کنم که شکل استعاری‌اش این‌طور باشد. ولی وقتی به این حس غربتی که هر از گاهی، بی‌خبر و غافلگیرکننده و بدون توجیه، این‌طور به رعشه می‌اندازدم فکر می‌کنم، چنین تصویری توی ذهنم می‌آید.

هفته پیش تقریباً خنده‌ام گرفته بود که چنان واقعه مضحکی توانسته بود آن‌طور تحریک کند این احساسم را. بعید می‌دانم کم‌اهمیت‌تر از این که سولماز توی برنامه استیج ترجیح داد در اعتراض به مسائل پشت‌پرده، به جای خواندن مثل میخ بایستد و از رقابت‌ها کناره‌گیری کند، موضوعی مورد توجه‌ام بوده باشد اخیراً. چرا باید به خاطرش این‌طور شروع کنم لرزیدن؟ نمی‌دانم این احساس از کجا آمده و نمی‌دانم به کدام باورها و احساسات لابد از چشم من پنهانی ربط دارد، ولی هفته پیش -همان شبی که سولماز با سکوت به مسائل پشت‌پرده برنامه استیج اعتراض کرد و کنار رفت- من با گریه و ترس خوابیدم.

فرزندم، هرگز پیش از ظهر مخواب.

بوس، لقمان

از تردیدها

دودلم که چه کنم برای اپلای. به موعد دانشگاه‌های خوب نمی‌رسم دیگر. استادها تشویقم می‌کنند که صبر کنم تا سال بعد و بچه‌ها می‌گویند که باز یک سال دیگر معطل نکنم. گمانم هر کدامشان هم در فضای یکی از انگیزه‌های من برای رفتن هستند. استادها به تحصیلات خوب و باکیفیت خارج از ایران نگاه می‌کنند و بچه‌ها به خود رفتن از ایران و زندگی کردن در خارج. قبل‌ترها انگیزه من از رفتن همین دومی بود فقط. درس خواندن فقط بهانه رفتنم بود. به آن بخش از اطلاعات که به کیفیت دانشگاه و سطح استادها و شرایط بعد از فارغ‌التحصیلی مربوط می‌شد، اصلاً توجه نمی‌کردم (فقط در این حد توجه می‌کردم که بفهمم کدام دانشگاه‌ها دور از دسترس‌اند). این بود توی ذهنم که برای دکترا ان‌شاءالله می‌روم جای خوب، ولی می‌گفتم فعلاً فقط یک جایی را پیدا کنم که راهم بدهند و شرایط زندگی‌اش راحت باشد.

اگر رویکردم هنوز این بود، امسال -علیرغم این که دیر شده- می‌توانستم اپلای کنم. امسال اولین سالی است که دارم جدی به اپلای کردن فکر می‌کنم و تازه دستم آمده که باید چه‌ها کنم و شرایط چیست. با این حال امسال هم جاهایی را می‌توانم پیدا کنم که احتمال پذیرش گرفتنم زیاد باشد و از سال بعد هم شروع کنم درس خواندنم را. اما مسئله این است که کم‌کم دارد عوض می‌شود دیدم. از وقتی بیشتر فلسفه خوانده‌ام و بیشتر مطمئن شده‌ام که قرار است این‌کاره باشم توی زندگی، و از طرفی بیشتر هم معلومم شده که کدام سمت می‌خواهم بروم توی فلسفه و کم‌کمک خیالات و نقشه‌ها و شوقی برای پی گرفتنشان توی سرم پیدا شده، آن بخش کیفیت دارد برایم مهم‌تر می‌شود. برایم مهم شده جای خوب بروم و روی موضوعاتی که دوست دارم کار کنم. آن برنامه ان‌شاءالله-دکترا-جای-خوب-اپلای-کردن را هم، که قبلاً یک فکر سرسری‌ای بود، جدی‌تر گرفته‌ام و دیده‌ام که لازمه‌اش این است که الآن هم برای ارشد جای قابل قبولی بروم. این مرددم می‌کند که امسال برای هر جا که توانستم اپلای کنم.

چیزی که قضیه را پیچیده می‌کند این است که این گرایش نوظهور خیلی چیز جدیدی است برایم. اقلاً ۲۰ سالی از آن ‌وقت‌هایی که من چیزی در زندگی‌ام می‌خواستم و فعالانه درگیر زندگی‌ام بودم می‌گذرد، و این شیوه جدید چیز عجیب غریبی است برایم که اصلاً آشنایش نیستم. نمی‌دانم تا چه حد اصلاً واقعی است و نگرانم که از سر جوگیری باشد. دستم نیست که قواعد بازی چطور است و چه‌چیزهایی واقع‌گرایانه است و چه‌چیزهایی نه. نه حد ممکنات معقول دستم هست و نه حد توانایی‌های خودم. حتی خود این شیوه را مطمئن نیستم که عملاً بتوانم در طولانی‌مدت پی بگیرم. یک‌سری عادت‌ها و خصوصیات روانی می‌خواهد که من مطمئن نیستم داشته باشم: پیگیری و پشتکار، یک‌جور عینی‌گرایی (که آدم فقط از آن هدف عینی‌ای که دارد انرژی بگیرد نه از شرایط شخصی و سابجکتیوش) و نظم.

قبل‌ترها اتفاقاً ترجیح می‌دادم شروع تحصیلاتم خارج از ایران جای چندان خوبی نباشد. به نظرم می‌رسید این‌طوری می‌توانم تحت فشار کمتری خودم را راه بیندازم در فلسفه، و چون خودم را می‌شناختم که تا چه حد شرایط روانی روی موفقیتم تأثیر می‌گذارد، می‌دانستم که به این ترتیب دستاوردهای بیشتری می‌توانم داشته باشم. الآن؟ الآن خودم را کمتر می‌شناسم. یعنی حس می‌کنم دارم عوض می‌شوم و نمی‌دانم این تغییر دقیقاً چطور است. و علاوه بر آن بیشتر متوجه شده‌ام که ممکن است این برنامه چندان عملی‌ای نباشد برای پیشرفت‌های آتی؛ یعنی ممکن است همین جای نه چندان خوب رفتن محدود کند امکان پیشرفتم را. بین دو تا محدودیت مانده‌ام: یکی محدودیت روانی خودم و دیگری محدودیت بیرونی دانشگاه‌ها (و آن اولی هم که تخمین درستی ازش ندارم. و ضمناً آن دومی را هم نمی‌دانم عامل مهم‌کننده‌اش تا چه حد وزن دارد برایم، باز از همان جهت که شناخت درستی از خودم ندارم). قاعدتاً باید نتیجه بگیرم که باید آن طرف ماجرا را که دست خودم است درست کنم، اما مسئله این است که چندان اعتماد ندارم به تغییرات روانی و شخصیتی‌ای که آدم می‌خواهد در خودش ایجاد کند. تهش آن‌جوری که آدم هست خیلی پرزورتر و مؤثرتر است تا آن‌جوری که آدم می‌خواهد و تلاش می‌کند که باشد.

به خاطر همین تردیدها شاید اصلاً بهتر باشد سال بعد بروم. اگر یک سال رفتنم را به تأخیر بیاندازم چه‌چیز از دست می‌دهم؟ یک سال زندگی‌ام را؟ نه، گمانم نمی‌کنم. توی سنی هستم که حواسم به گذشت سال‌ها و شمارشان هست. حواسم هست که سال به سال که می‌گذرد ممکن است توانم برای یاد گرفتن را از دست بدهم. اما آن‌قدر چیزها هست که نمی‌دانم و باید یاد بگیرم که توی همین یک سالی که ایران هستم هم می‌توانم (و می‌دانم چطور) بروم دنبالشان. هزینه یک سال اضافه‌ای که می‌مانم فشاری است که از جانب خانواده باید تحمل کنم. ضمناً اگر نروم این سومین سالی خواهد بود که دارم به اپلای فکر می‌کنم (و هر سال هم کمی بیشتر و جدی‌تر) و سرآخر اپلای درست‌وحسابی نمی‌کنم؛ یک‌کمی فکرش ناراحت‌کننده است برایم. عادتی دارم که به کارها فکر کنم و موقع انجامشان که می‌رسد از زیر بارشان شانه خالی کنم به امید آینده که بهتر انجامشان دهم؛ دلم نمی‌خواهد این بار هم از آن بارها باشد.

پارادوکس تصمیم

خیلی سردرگم و گیج‌وویجم. سر این که امسال اپلای کنم یا بگذارم برای سال بعد مانده‌ام. با استادها که حرف می‌زنم توصیه می‌کنند بگذارم برای سال بعد، و با دوست‌هام که حرف می‌زنم تشویقم می‌کنند که الکی وقت تلف نکنم و همین امسال یک‌جایی اپلای کنم. سردر‌گمم از آن بابت که خودم نمی‌دانم دقیقاً چه می‌خواهم. احساس می‌کنم باید بنشینم درست‌وحسابی فکر کنم؛ فکرهای عریض و طویلی که یک سرش حتی می‌رسد به این که اصلاً چه می‌خواهم در زندگی و چه‌جور آدمی می‌خواهم باشم. گمانم چیزی که بیشتر باعث گیجی‌ام می‌شود این است که باید وقت بگذارم و انتخاب کنم بین دو گزینه‌ای که نتیجه انتخاب یکیشان این است که هیچ وقتی ندارم که الآن سر تصمیم‌گیری و فکر کردن تلف کنم!

احساس می کنم، در هر کنار و گوشه این شوره زار یاس، چندین هزار جنگل شاداب ناگهان، می روید از زمین

رسم تنها جشن گرفتن تولدم با یک لیوان چای و یک تکه شکلات تلخ و تماشای درختان پاییز از این‌جا شروع شد؛ از دو سال پیش که توی خوابگاه بودم و بختیاری کمیابی حاصل شده بود که تنها باشم، خیلی اتفاقی روز تولدم. پارسال هم تولدم تنها بودم؛ دوران نوشته پایان‌نامه بود و توی خوابگاه بودم و دوستانم هم نبودند. امسال هم، ۲۱ آذر نه، اما دو روز بعدتر توانستم مناسک تولدم را به جا بیاورم. باز هم اتفاقاً سوروسات تنهایی‌ام توی اصفهان جور شد. این شهری که هر چند اسمش کافی است که اضطراب و نفرت به دلم بیاورد، هنوز هم یک‌جورهایی دوستش دارم چون جایی است که جوانه‌های خود تازه‌ام از خاکستر سر بیرون کرده. هوا آلوده و پردود بود، اما همین که آفتاب نبود و ابر بود برای من کفایت می‌کرد. قدم زدم رفتم تا شهر کتاب که برای خودم هدیه تولد بخرم. نبود آن چیزی که می‌خواستم. برگشتم سمت دانشگاه و رفتم توی کتابفروشی بغل دانشگاه. مجموعه شعرهای شاملو را خریدم برای خودم. این تصمیم را که امسال با این خودم را غافلگیر کنم چند وقت قبل‌تر گرفته بودم، یک‌وقتی که با هدو حرف می‌زدیم و می‌گفت شاملو خیلی خوب است و من می‌گفتم که یک‌جورهایی همیشه خودم را دور نگه داشته‌ام ازش به خاطر نمی‌دانم چه. بعد هدیه‌ام را گذاشتم توی کوله‌ام و رفتم دانشگاه. از بوفه دانشکده یک لیوان چای و یک تخته شکلات تلخ خریدم و آمدم نشستم روی صندلی‌های سنگی بغل حوض. به صفه نگاه کردم و به درخت‌های پاییز و چایم را جرعه‌جرعه خوردم. دست چپم حلقه‌ای بود که چند روز پیش‌تر خودم برای خودم خریده بودم. علت این کارم هم البته همان سفر اصفهان بود؛ می‌خواستم توی دانشگاه حلقه به دست باشم بلکه آدم‌های مزاحم را گول بزنم، اما موقع خرید حواسم به این بود که خودم دارم برای خودم حلقه می‌خرم، و چه راضی‌ام از این بابت، چه دلم خوش است از این وصلت، چه دوست دارم فکر بچه‌هایی را در سرم بپرورم که خودم و خودم بناست به دنیا بیاوریم. رضا داده دلم به آنچه در سرم برایش بافته‌ام و دیگر شب‌ها بی‌قراری نمی‌کند. یک رضایت آرام بی‌ادعایی. الآن دیگر، نه با اطمینان (که دیگر فهمیده‌ام اطمینان سراب موهومی است) که بدون ترس، می‌توانم بگویم که سال‌های سیاه رفته‌اند.

سال‌های سیاه برای من سال‌های مواجهه وحشت‌آور و خردکننده با حقیقت بی‌شکوه هستی (حبشه!) بود، حقیقت مطلقاً بی‌شکوه هستی (حمبشه؟). سپاهیان حبشه یک‌باره تمام‌قد جلویم صف کشیدند و من را زیر دست‌وپای فیل‌هایشان له کردند. سال‌های سیاه، تا من تسلیم نشدم، نرفتند. اولین اشعه‌های نور آن وقت تابیدند که من دست از جنگیدن و خون خودم را هدر کردن برداشتم. سال‌های بعد از سال‌های سیاه را جا دارد که سال‌های تسلیم شدن به حبشه بدانیم و بنامیم. سال‌های وادادن، به رسمیت شناختن قدرت بی‌چون‌وچرای حبشه، پذیرش دهن‌صافی بی‌دلیل بشر و ناامیدی محترم. این سالی که گذشت -سی‌ویکمین سال زندگی‌ام- سال صلح با حبشه بود گمانم. سال پذیرش فعالانه مثلاً، سال نرمش قهرمانانه اصلاً. سال کم‌کم بلند شدن و تکان خوردن. سال سرآخر به عمل گذاشتن حکمت «به من چه» و «به دیگران چه» و حکمت‌های ریز و درشت دیگر. سال دوباره بازیافتن ارزش‌های ساده قدیم. سالی که تویش فهمیدم مشکلات بزرگ تراژیک بعضاً راه‌حل‌های از شدت کوچکی ابلهانه دارند، راه‌حل‌هایی که آن‌قدر کوچک و دم‌دستی‌اند که معمولاً تصادف پیش‌پای آدم می‌گذاردشان تا فکر و تدبیر و مبارزه باشکوه (و البته که دیدن همان راه‌حل‌های کوچک و فروتن، و تن دادن بهشان هم هوش و تلاش می‌خواهد). سالی که تویش فهمیدم و پذیرفتم که خوب‌حالی‌ام را نه با ناپدید شدن دوره‌های گاه‌وبیگاه افسردگی، و نه حتی با کم‌تر پیدا شدنشان، که با آن حداقل‌هایی باید بسنجم که توی آن دوره‌ها باثبات باقی می‌مانند، با تعداد آن سنگرهایی که حتی توی این دوره‌ها هم از دست نمی‌روند... سال خوبی بود سرجمع. حتی می‌توانم بگویم بهترین سال زندگی‌ام از بعد از پایان کودکی تا به حالا. اولین سالی که تویش بالاخره یک‌چیزی را خواستم واقعاُ (سعی کردم خودم را مجبور کنم که نترسم و زیر بار خواستن چیزی بروم) و شروع کردم به خودم تکانی دادن برای به دست آوردنش. اولین سالی که یک برنامه‌ای برای زندگی‌ام داشتم و وقتی به آینده فکر می‌کردم تصویری پیش رویم بود.

سال آینده را تصمیم گرفته‌ام سال نهادینه کردن تکان نام‌گذاری کنم؛ نهادینه کردن تکان و تثبیت گام‌های پایه. به اندازه کافی هم طولانی هست که جلوی تصویر را بگیرد زیر آرم شبکه.

الآن که دارم کارهای اپلای را می‌کنم خیلی به چشمم می‌آید که تنها هستم. من هیچ‌وقت برای تصمیم یا برنامه‌ای تلاشی نکرده‌ام. هیچ‌وقت سعی نکرده‌ام تا چیزی را به دست بیاورم. همه‌چیز، اگر شده، خودش شده. من هیچ‌وقت حتی درست و حسابی نخواسته‌ام. همیشه به نزدیک‌ترین چیز دم‌دست رضا داده‌ام. تنها باری که کمی تلاش کردم شاید برای کنکور ارشد عمران بود، که آن را هم آن‌قدر نصفه‌نیمه و بد خوانده بودم که تهش به این بصیرت رسیدم که توانایی تلاش کردن هم یک استعدادی است که من ندارم.

حالا، برای اپلای باید تلاش کنی. دم‌دست نیست که بشود رضا بدهی بهش. باید درست و حسابی بخواهی و بگردی و انتخاب کنی و زور بزنی تا بشود. و من که بلد نیستم این کارها را، که هیچ‌وقت هم نکرده‌ام این کارها را، یک‌جورهای تنهای غریبی هم دارم اپلای می‌کنم که معمولاً کسی نمی‌کند. بیشتر آدم‌ها یا زمان دانشجویی‌شان، توی جو اپلای و بین بقیه بچه‌ها که همه دارند از ددلاین و رزومه و فلان حرف می‌زنند اپلای می‌کنند، یا همراه کسی که می‌خواهند باهاش بروند. نمی‌دانم چرا من همه‌اش این کار را می‌کنم؛ همه‌اش حسابم را از بقیه جدا می‌کنم و می‌روم تنهایی سر خودم را می‌گیرم، انگار که کارها را بلدم طوری انجام بدهم که بقیه بلد نیستند، در صورتی که آن‌طوری هم که بقیه بلدند من بلد نیستم. این‌جور هم نابلدی‌ام توی چشمم فرو می‌شود، هم تنهایی‌ام.

سعی می‌کنم هی یاد خودم بیاورم که این همان چیزی است که خودم انتخاب کرده‌ام و دوستش هم دارم، و هرازگاهی این‌طور حس کردن هم طبیعی است، ولی این‌ها باز مانع این نمی‌شود که احساس تنهایی بغض به گلویم نیاورد و دلم نخواهد ول کنم همه‌چیز را. اگر به خودم بود باز همان کار همیشگی‌ام را می‌کردم: یک‌دفعه راحت کردن خودم و بی‌خیال شدن با این امید که سال دیگر انجامش می‌دهم؛ اما بعد از این که کلی تلاش کرده‌ام تا بابا راضی شده که پول اپلایم را بدهد، نمی‌توانم این‌طور راحت بی‌خیالش شوم. کاش بهانه خوبی پیدا می‌کردم که بیفتد برای سال بعد. چه می‌دانم، مثلاً کاش تصادف می‌کردم تا زمان ددلاین‌ها می‌افتادم بیمارستان. خدایا نمی‌شود؟ یک تصادف کوچولو؟ یک بوس کوچولو؟... ها، خدا هم که نیست دیگر. خودمم و خودم. هی یادم می‌رود.

مارمولکت را قورت بده

چرا مارمولک را برای تشبیه بدجنسی پنهان و کمی آمیخته با حقارت به کار می‌برند؟ به شکل و شمایل مارمولک‌ها ربط دارد یا به این که مارمولک نسخه کوچک‌تر و بی‌آزارتر مار دانسته می‌شود؟ این را از آن جهت می‌پرسم که اگر بخواهم برای یکی از استادهایم اسم مستعار انتخاب کنم به نظر دکتر مارمولک اسم خوبی است، در حالی که من هیچ‌چیز بدی از آن آدم توی ذهنم نیست. یعنی اصلاً مارمولک‌ها توی ذهن من با آن صفات شخصیتی پیوندی ندارند. چیزهایی که به ذهنم متبادر می‌کنند یک‌جور تردی و نحافت، همراه با چابکی و عجله، معصومیت، کمی بامزگی و شاید اندکی هم شیطنت است. آن بچه مارمولکی که دیروز صبح روی میز آرایشم پیدا کردم و به مصیبت توانستم از پنجره بفرستمش بیرون، که آن شیطنت را هم نداشت،  عوضش به وضوح ترسیده و مظلوم بود.

پروژه موفقیت‌آمیز بیرون کردن مارمولک نقطه شروع خوبی بود برای دیروزم. یکی از پیروزی‌های زندگی‌ام این روزها همین است، که بتوانم مارمولک‌ها را -که از تصور خزیدنشان توی همه سوراخ‌سنبه‌های ممکن خانه‌ام: توی آشپزخانه، توی جیب کیفم، سینک دستشویی، میز آرایشم ... حقیقتاً چندشم می‌شود- بیرون کنم از خانه‌ام، بدون این که مجبور باشم بکشمشان. کار سخت و طاقت‌فرسایی است. روزهای مابین دیدن یک مارمولک جدید توی خانه و سرانجام موفق شدن به بیرون کردنش واقعاً با دل‌واپسی و خیال ناراحت می‌گذارند. با این مارمولک دیروزی اما کار راحت بود. گمانم چون بچه بود نمی‌توانست خوب فرار کند. توانستم گیرش بندازم و با یک تکه کاغذ برش دارم بیندازمش از پنجره بیرون. معمولاً یک مارمولک را که زنده بیرون می‌کنم اقلاً تا چند ساعتی خوشحالم، خیلی به چشمم می‌آید انگار که یکی از موانع آسودگی خیالم را از سر راه برداشته‌ام و یک گام به خوشبختی مطلق نزدیک‌تر شده‌ام (و کیست که نداند ناچیز بودن گام‌ها هیچ اهمیتی ندارد؟). روزی که آن‌قدر خوب شروع شده بود می‌توانست روز خوبی باشد. این‌طور هم به نظرم می‌رسید. آغاز روز هیچ نشانی از این که چیزی بخواهد خراب شود نداشت. درواقع آن‌موقع هم که داشتم از خانه می‌رفتم بیرون که بروم کوچه مروی کرم بخرم، به چیزهای خوبی داشتم فکر می‌کردم. متناوباً یا به برنامه‌ریزی‌ام تا زمان اپلای -که نوشته بودم نه چنان است که به اضطرابم بیاندازد نه چنان که بتوانم وقتی تلف کنم- فکر می‌کردم یا داشتم توی ذهنم SoP می‌نوشتم یا همین پست را. و محتوای این پست هم گرفتاری‌هایی بود از قبیل بخار مسموم اینرسی‌ای که توی فضای خانه ما پراکنده است و رفتارهایی که درونی شده‌اند و ربط دادنشان به نتایج فلسفی‌ای مثل تبدیل عمل و نحوه زیست به نظریه و جهان‌بینی.

روز از وقتی خراب شد که رفتم سر کلاس دکتر ح. ح مخفف چیست؟ مخفف حیف‌که‌نمی‌شود‌بگویم‌مارمولک‌چون‌مارمولک‌بار‌منفی‌ای‌دارد‌که‌من‌اصلاً‌مرادش‌ندارم. بناست به کمک دکتر ح writing sample بنویسم برای اپلای. از یکی دو ماه پیش که بالاخره پیدایش کرده‌ام و از بلاتکلیفی راحت شده‌ام و امید دوباره‌ای پیدا کرده‌ام برای این که بتوانم چیز درست و درمانی برای اپلای داشته باشم، کیفیت زندگی‌ام عوض شده اصلاً. هردفعه بعد از کلاسش اندکی باهاش حرف زده‌ام و هربار کمی این که چه باید بکنم و از چه مسیری باید بروم برایم روشن‌تر شده؛ اول حیطه کلی موضوع را مشخص کرده‌ایم، بعد مقاله‌های مرتبط را بهم معرفی کرده و رفته‌ام خوانده‌ام، بعد از بینشان یکی را انتخاب کرده‌ام. حالا می‌خواستم بگویم یک‌وقتی مقرر کنیم که بروم پیشش و صحبت کنیم که چه فهمیده‌ام از مقاله‌ها و ببینیم دقیقاً کجا می‌شود دست گذاشت و چیزی نوشت. توی استراحت بین کلاس بهش گفتم. گفت زیاد وقت ندارد؛ دارد می‌رود مسافرت و الآن‌ها یک بار احتمالاً بتوانیم قرار بگذاریم و بعد او که برگشت مفصل‌تر حرف می‌زنیم. و او که برگشت یعنی کی؟ بهمن. تعجب کردم و گفتم من که تا آن موقع وقت ندارم. تعجب کرد که «چطور؟». تعجب کردم که تعجب می‌کند و گفتم چون ددلاین‌ها حول‌وحوش ۱۵ ژانویه است. تعجب کرد که می‌خواهم امسال اپلای کنم، که فکر می‌کرده سال دیگر می‌خواهم اپلای کنم، و این که خیلی بعید است که بتوانم چیزی بنویسم توی این فرصت. گفت معمولاً یکی دو سال ملت وقت می‌گذارند برای writing sample نوشتن.

خیلی حالم بد شد. سر نیمه دوم کلاس که نشسته بودم، در حالی که تلاش می‌کردم اشک‌هایم نچکد، داشتم فکر می‌کردم الآن می‌فهمم چرا اینقدر به‌دل بوده تا الآن. من اوایلش تعجب کرده بودم و بعد برداشت کرده بودم خب لابد می‌شود دیگر. یادم به دو سه روز پیش‌تر افتاده بود که یادم به دو سه ماه پیش افتاده بوده بود، که پکر به صادچه که توی کافه احوال پرسیده بود گفته بودم می‌خواستم امسال writing sample خوبی بنویسم ولی نشد و کسی را پیدا نکردم که کمکم کند و حالا هم که دیگر دیر شد؛ جوابم داده بود که خب بنشین الآن بنویس و من گفتم بودم «الآن؟! سه‌ماهه؟ هم بخوانم و هم بنویسم و هم فلان؟». او -با همان لحن همیشگی‌اش که وقتی می‌خواهد نتیجه‌ای حاصل شود کاری ندارد راه رسیدن بهش معقول باشد یا نه- گفته بود آره. همین دو سه روز پیش‌تر بود که فکر کرده بودم که انگار صادچه حق داشته و می‌شده. یادم افتاده بود به فکر دو سه روز پیشم. و حرصم گرفته بود از خودم که دستم نیست اوضاع رشته‌ای که درس می‌خوانم تویش از چه قرار است. خودم برآوردی ندارم توقعات چه اندازه است و چه حدودی را باید رعایت کرد و چقدر زمان می‌برند کارها، اصلاً معیار چیست که چیزی کار محسوب بشود یا نه. هر کس که بیاید یک‌چیزی بگوید بهم که چیزی ممکن است یا نه، چیزی خوب محسوب می‌شود یا نه، من عیار و معیارم جابجا می‌شود با حرفش. بعد از کلاس که باز هم داشتم تلاش می‌کردم اشک‌هایم نجوشد و داشتم می‌آمدم خانه، یکی از بچه‌های کلاس آمد باهام حرف زد که قبلاً شنیده بوده دارم راجع به sample حرف می‌زنم با استاد، و خودش هم می‌خواهد برای PhD اپلای کند سال دیگر و الآن هم دانشجوی دکتری است همان‌جا و می‌توانیم به هم کمک کنیم برای خواندن sampleها یا یک همچین چیزهایی (درست حقیقتش نفهمیدم این تکه‌اش را). او هم وقتی فهمید امسال می‌خواهم اپلای کنم لازم دید تعجب کند و بهم بگوید که نمی‌رسم احتمالاً.

خیلی بد حالم گرفته شده. رسماً ضربه خورده‌ام اصلاً. همه حساب‌وکتاب‌هایم برای زندگی منوط به این است که اپلای کنم امسال و بروم. از خودم هم البته حرصم گرفته که چیزی را که این‌قدر حیاتی و مهم و مرکزی است برایم و خیلی وقت هم هست که می‌دانم برنامه‌ام این است، اینقدر شل گرفته‌ام تا الآن که باز هم همه‌چیز آن‌قدر دیر شده که ناممکن شود. دیشب آن‌قدر گیج بودم از ضربه که اصلاً نمی‌توانستم فکر کنم که خب حالا چه کار کنم. خانه که رسیدم بالاخره نشستم گریه‌ام را کردم.

یک خوبی‌ای که دارم این است که، اگر توی دوره‌های افسردگی‌ام نباشم، معمولاً بعد از وارد شدن مصیبت خیلی توی فاز گریه و بلاتکلیفی نمی‌مانم. بالاخره بلند می‌شوم به این فکر می‌کنم که خب الآن بهترین راهی که پیش پایم هست چیست. دیشب هم همین کار را کردم. وسط اشک ریختن یک دفعه بلند شدم به مرتب کردن خانه و جمع کردن لباس‌ها که چند روز بود افتاده بود گوشه‌وکنار اتاق. تا خانه یک‌کمی مرتب شود، به این نتیجه رسیده بودم که این یک ماه نهایت زورم را بزنم که اپلای کنم و ببینم می‌رسم به ددلاین یا نه. اگر رسیدم که خوب است و اگر هم نرسم چیزی از دست نداده‌ام. این که بعدش قرار است چه کار کنم، هنوز فکرش را نکرده‌ام. ذهنم مشوش می‌شود بخواهم بهش فکر کنم. همین‌طور به این که چه شاکی‌ام از دست خودم؛ به این هم نمی‌توانم فکر کنم الآن. توان کافی ندارم که بخواهم صرف کنم برای سرزنش کردن خودم و عصبانی بودن از حماقتم. باشد بعد از ددلاین‌ها. دوم فوریه احتمالاً. آن موقع باید بنشینم تا می‌خورم بزنم توی سر خودم. من اگر یادم رفته بود، یادم بیاورید آن‌وقت. ممنون.