‏نمایش پست‌ها با برچسب حسب‌حال. نمایش همه پست‌ها
‏نمایش پست‌ها با برچسب حسب‌حال. نمایش همه پست‌ها

۱۴۰۱ بهمن ۳۰, یکشنبه

دو تا دریای پر غم پیش رومه، داد بیداد

قبل‌ترها خودم توی خواب‌هایم نبودم. خواب‌هایم گاهی بی‌سروته بود و گاهی چفت‌وبست‌دار. گاهی داستان‌های قشنگی هم داشت. ولی هیچ‌وقت خودم نبودم تویشان. یک دوره‌ای این خیلی رفته بود روی اعصابم. به نظرم خیلی به رخ می‌کشید که چه بیرون زندگی‌ام، چه نشسته‌ام به نظاره زندگی و تلاش می‌کنم هیچ‌کاره باشم حتی در زندگی خودم. خواب‌هایم مثل فیلمی بود که داشتم تماشا می‌کردم. بعضا واقعا هم فیلم بود خواب‌هایم. تیتراژ و موسیقی پایان هم داشت. الآن‌ها خیلی وقت است که خودم هستم توی خواب‌هایم. حتی این یکی خواب هم که باز فیلم بود، خودم تویش بودم. بازیگر بودم. حالا هر چند که یک بازیگر حاشیه‌ای فرعی. سیاهی‌لشکر. از آن‌ها که توی تیتراژ شخصیتشان اسم ندارد: فلانی در نقش .... دختر جوان.

بازیگر اصلی خسرو شکیبایی بود. فیلم با او شروع می‌شد که داشت مستأصل هی زنگ می‌زد به این‌ور و آن‌ور. روز، آفتابی، خارجی، فضای شهری. داشت زنگ می‌زد به دوست‌هایش. دنبال یکی می‌گشت که قبول کند بیاید بکشدش. که هیچ‌کس قبول نمی‌کرد طبعا. یک جاییش با یک حال عصبانی هامون‌طوری داشت می‌گفت «بابا آخه باید یه راه‌حلی باشه واسه اونایی که اون‌قد افسرده نیستند که بخوان خودشون خودشونو بکشن…». در همین اثنا بود که چشمش افتاد به من. نقشی که بهم داده بودند نقش یک دختر جوان کم‌سنی بود، بیست و یکی دو ساله مثلا. هیچ ویژگی خاصی قرار نبود داشته باشم، جز آن که کم‌سن و خام باشم. خسرو شکیبایی چشمش که افتاد به من بی‌خیال مکالمات تلفنی‌اش شد و آمد سمت من. شروع کرد یک‌جور غرض‌داری خوش‌وبش کردن. مثلا قرار بود اینجا یک حال طنز مهرجویی‌طوری داشته باشد فیلم. که مثلا شخصیت اصلی وسط گیرودار خودکشی بیاید شروع کند لاس زدن با یک دختری. یک منتقدی هم که نشسته بود هم‌زمان داشت فیلم را می‌دید گفت شاید هم منظور این است که قدرت زندگی را برساند، که چطور زندگی این‌طور رندانه قدرتش را به رخ مرگ می‌کشد.

اینجا بازیگر بعدی وارد صحنه شد، گوهر خیراندیش. صدایش از آن‌طرف آمد که کنایه‌ای زد به خسرو شکیبایی. چیزی در این مایه‌ها که باید از سن‌وسالش خجالت بکشد و اگر راست می‌گوید برود دنبال آدم هم‌سن خودش. و به همین ترتیب نقش‌آفرینی کوتاه من در فیلم تمام شد، چون خسرو شکیبایی فی‌الفور من را ول کرد و رفت سمت گوهر خیراندیش. گوهر خیراندیش را دوست‌هایش به زور آورده بودند بیرون که سرحالش کنند. انگار افسرده بوده بود و دلش به زندگی نه. آورده بودند مجبورش کنند تکانی بخورد. 

روز، آفتابی، خارجی، فضای بیرون شهر. یک رود کم عمقی بود که آورده بودندش تویش پیاده‌روی کند. انگار فعالیت رایج آنجا همان بود. که پاچه‌هایشان را بزنند بالا و توی رودخانه راه بروند. گوهر خیراندیش هم با یک حال رضاداده بزرگمنشانه‌ای آمده بود. دیگر از اینجا به بعد فیلم پیش رفتن در رودخانه بود. دوربین روی دست. همین‌طور پیش می‌رفت و با جریان آب بالا و پایین می‌شد. آب که اول تا مچ پا بود یک جاهایی عمیق‌تر شد. طوری که فقط سر آدم بیرون آب بود. یک جاهایی رودخانه جاری در فضای باز شد قنات. یک جاهایی شد یک کانال کاملا پر از آب. یک جاهاییش هم مثل تونل‌های جاده شمال بود، منتهی تونلی که سیل گرفته باشدش و آب —هرچند آرام و ساکن— از سر آدم هم زده باشد بالا. یک جایی ولی یک‌هو معلوم شد که شکل تونل عوض شده. تونل نبود دیگر. یک سقف بود که از دیواره کوه فراتر آمده بود و تکیه داده بود روی چند تا ستون. مثل بهمن‌گیرهای راه شمال. نور روز از لای ستون‌ها می‌تابید به داخل... 

همین‌جا بود که فیلم تمام شد. تیتراژ گمانم نداشت. ولی یک‌هو معلوم شد که همه‌چیز روی پرده دارد نشان داده می‌شود. مثل آخر فیلم‌هایی که آدم توی سینما می‌بیند و با تمام شدن فیلم یک‌هو برمی‌گردد به تن خودش که نشسته توی سالن سینما. همان موقع که آدم دوست دارد بنشیند تیتراژ را تا ته ببیند ولی توی رودربایستی بقیه که همراهشند احساس می‌کند باید بلند شود و از سالن برود بیرون. آن که داشت فیلم را می‌دید گفت «اوووه... پس این یعنی آن که آب خیلی وقت بوده تمام شده بوده». منتقد نظاره‌گر فیلم گفت «این لابد می‌خواهد بگوید که روشنی بالاخره می‌رسد، آب پایین می‌رود و دوباره می‌شود نفس کشید. تعریضی هم لابد دارد به صحنه آخر هامون…»


خواب‌هایم این‌طورند این روزها. یک چیز روشنی تویشان دارند. یک چیزی که دلم را خوش می‌کند. و غم هم هست. غم متین آرام. گاهی عیان و رو، گاهی مثل این یکی کم‌رو و بی‌صدا، خودش را پنهان کرده در گوشه‌ای. جوری که فقط خودم بدانم کدام تکه‌اش بود که صبح که یادش افتادم دلم را چلاند و به بغض را راه داد که بیاید بالا. بغض ساکتی که همراهم است این چند وقته. بنا کرده‌ام با خودم که محلش نگذارم یک چندی. امید را کرده‌ام وزنه سنگین و بسته‌ام به پایش که بماند آن ته دلم. امید که تحلیل می‌رود گاهی خودش را می‌کشد و می‌رساند به گلو. می‌گویم «نه. به وقتش راهت می‌دهم که بیایی و هر چه خواستی مال تو. الآن ولی نه». لبخند محزونی می‌زنم و نفس عمیق می‌کشم و حواسم را می‌دهم به لحظه بعد. آنیچا.

۱۴۰۱ اردیبهشت ۱۶, جمعه

غوره‌نشده لردبسته

علاقه‌ام به این که «کار»ها را سر آن فرصت معهود انجام بدهم، به علاوه خوشبینی و خوشخیالی‌ام نتیجه می‌دهد که همیشه حس می‌کنم فعلا از انجام کارها معافم، حس میکنم از من توقع نمی‌رود کاری بکنم –من که هر چه نباشد بچه‌ام و فعلا زود است برایم کاری کردن، من که معلوم است عذرم موجه است برای معاف بودن از کارهای آدم‌بزرگ‌ها. این خودش نتیجه‌اش این می‌شود که مدام در یک حال تعجبی به سرم می‌برم وقتی می‌بینم که ناغافل وقتش شده که کاری بکنم، که از من هم انتظار می‌رود که درگیر باشم، که کسی یادش نیست من فعلا معافم. مثل آن وقت‌هایی که خیالت راحت است که تا امتحان‌های آخر سال وقت هست و بالاخره یک وقتی خواهی رفت سراغ درس‌ها، و معلم یک‌باره آمده و گفته می‌خواهد امتحان کلاسی بگیرد. با یک‌جور تعجب و غافلگیری و احساس گناه دوروبرم را نگاه می‌کنم که ببینم بقیه چه می‌کنند و هر لحظه امید دارم که دری به تخته‌ای بخورد و خطر از سرم رفع شود: معلم بی‌خیال امتحان گرفتن بشود، زنگ بخورد، دستی از جایی بیاید و من را از وسط مهلکه بدزدد و ببرد یک جای امنی... در طول این سال‌هایی که گذشته بالاخره به جبر محیط محدوده کارهایی که انجامشان داده‌ام گسترش پیدا کرده، ولی آن حس درونی همیشه هست. سر دانه دانه کارهایی که باید بکنم هست. حتی سر مرحله مرحله‌شان. هر کدامشان را که می‌خواهم انجام بدهم باید بر یک مقاومت بزرگ درونی غلبه کنم و وقتی بالاخره انجامشان می‌دهم که هیچ چاره دیگری نباشد، وقتی که تا توانسته باشم دست‌دست کرده باشم و وقتم را هدر کرده باشم.

به علاوه، گستره چیزهایی هم که به سر فرصت طلایی موکول شده‌اند بزرگتر شده. فلسفه یک وقتی خیال دوری بود که هیچوقت فکر نمیکردم به زندگی واقعی‌ام ربط داشته باشد. وقتی که زد و خورد و دانشجوی فلسفه شدم، باز با همان حس معاف بودن و برکنار بودن که دستاویز آشنای من برای مواجهه با محیط‌های غریبه است باهاش مواجه شدم. به بقیه دانشجوها نگاه میکردم و حس میکردم اینجا مال آنهاست، حس میکردم من را به زور راه داده‌اند. حس میکردم همه در یک گذشته مشترکی سهیم بوده‌اند که من به آن راهی نداشته‌ام و همین عذرم را موجه می‌کند که فعلا معاف باشم از درست کار کردن، از مقاله‌ها را خواندن، از واقعا فکر کردن و درگیر شدن در مباحث... کنفرانس رفتن و مقاله چاپ کردن که معلوم بود دیگر کار آدم‌های حسابی رسمی بود، نه من الکی همینجوری. اینطور شد که تهش دستاوردم از آن دوره فلسفه‌ای که اینجا خواندم فقط آشنایی با بعضی مسائل و موضوعات فلسفی بود و آرزو و برنامه‌ای برای یک وقتی که به فلسفه برگردم. الآنها وقتی جایی بحثی فلسفی بشنوم، یا با هر موضوعی که به فکر کردن نیاز داشته باشد مواجه شوم، با یک‌جور دستپاچگی و بی‌حوصلگی فقط می‌خواهم دور شوم. درست نمیدانم چه باید بکنم در برابر چیزی که از طرفی عمیقا با من مرتبط است چون توی آن زندگی خیالی‌ای که توی سرم در جریان است جای اساسی و محوری دارد، ولی از طرف دیگر هیچ نمی‌خواهم در این لحظه درگیرش شوم.

در این دوران بی‌عملی و سکون و برکناری که هستم، حسم نسبت به آدمها –آدمها که دارند تلاش میکنند و درگیر بودنند و دستشان به زندگی آغشته است—حس دوگانه متضادی است. از طرفی با یک‌جور خودبرتربینی نگاهشان می‌کنم: واکنش اولیه خودکارم نسبت بهشان این است که فکر کنم کارها را درست انجام نمی‌دهند، که چیزی بارشان نیست و درست نمی‌فهمند چه می‌کنند، که من البته بیشتر و بهتر از آنها می‌فهمم. من، مثل همان منتقدان محترمی که یک عکس هم با شورت ورزشی ندارند، درگیر سختی‌های واقعی انجام دادن کارها نیستم و توی ذهنم کارها همه آسان و هموارند. آن‌جای کار آدم‌ها را که از کمال به دور است میبینم و می‌گذارم به حساب نابلدیشان، که صد البته من از آن مبرایم. اما از طرف دیگر عمیقا احساس ناتوانی و ناچیزی می‌کنم در برابر آدم‌ها. همه انگار دارند از پس همه این کارهایی برمی‌آیند که من ته دلم می‌ترسم ازشان و حس می‌کنم نمی‌توانم انجام بدهم. چون دست و بالم هم از کارهایی که به سرانجام رسانده باشم خالی است، چون کمم برای سن و سالم و برای آن چیزی که فکر میکنم ازم توقع می‌رود، سختم است استناد کنم به کارهایی که تا به حال کرده‌ام تا به خودم بباورانم که می‌توانم. یک تخم «من نمی‌توانم»ای توی دلم هی رشد میکند و بزرگتر و بزرگتر میشود. این میشود که میلم به عقب انداختن کارها، میلم به فرار کردن و پناه گرفتن زیر سایبان امن «فعلا، تا سر فرصت» بیشتر می‌شود... دور باطل...

یک وقتی، گمانم اول راهنمایی که بودم، که برای چیزی جایزه‌ای گرفته بودم. مطمئن نیستم زمان یا مناسبتش درست یادم مانده باشد، فقط یادم هست که جایزه ویژه فوقالعاده‌ای بود که از جایی بالاتر از مدرسه خودمان آمده بود و فرق داشت با جایزه‌های معمولی‌ای که مدرسه می‌داد. یک کیت شیمی. یک جعبه بزرگ زردرنگ پر از اسباب و آلات آزمایش و شیشه‌هایی پر از مواد شیمیایی رنگ‌ووارنگ که آدم باهاش آزمایش انجام بدهد. ما که هنوز شیمی نخوانده بودیم. هنوز زود بود که استفاده‌اش کنم. بنا شد بگذارمش بعدا که بزرگتر شدم و فهمیدم باید چطور استفاده‌اش کرد بازش کنم. جایزه رفت یک جای محفوظی ماند برای بعد... ساله‌ا همان‌جا ماند و من هر بار حس می‌کردم هنوز آنقدری سر از شیمی درنمی‌آورم که بروم سراغش. یک وقتی، خیلی بعدتر، نمیدانم چه شد که بالاخره سر افتادم بازش کنم... چیزی از مواد نمانده بود ته شیشه‌ها. بعضی از وسائل زنگ زده بود. برچسب‌ها و نوشته‌ها رنگشان رفته بود... انداختمش دور. این روزها که هر روز بیشتر نشانه‌های رسیدن پیری را توی بدنم می‌بینم هی یادش می‌افتم.






۱۳۹۹ تیر ۲۸, شنبه

خاکستری، خاکستری، خاکستر

قبلاً نوشتم بودم این را... خرده‌ها بدند؛ خرده‌ هوش، خرده زیبایی، خرده مصیبت، خرده خواستن، خرده نخواستن، خرده رذالت...
خرده‌ها آدم را معلق نگه می‌دارند بین زمین و هوا، نمی‌گذارند آدم در آرامش قطعیت و امنیت اطمینان پناه بگیرد. خرده‌ها خرده‌خرده روان آدم را می‌فرسایند و تمام می‌کنند.

۱۳۹۹ اردیبهشت ۲۸, یکشنبه

زبان زندگی جمله‌های جاری جشن طبیعت

بهار چه حالم را خوب می‌کند همیشه. در همین چند روز، بوته‌های تمشک و علف هجوم آورده‌اند و راهم را به آن تکه جنگل که درختم آنجاست پوشانده‌اند. عین خیالشان نبوده که چند روز نبوده‌ام، که چند روز توی دخمه خودم، در تنهایی و تاریکی نشسته بوده‌ام. یک وقتی هم خواهد بود که من نخواهم بود و تمشک‌ها و درختم همین‌طور، هر بهار وحشیانه سبز خواهند شد، درختم که نمی‌داند درخت من است.

۱۳۹۸ خرداد ۲۲, چهارشنبه

ملاقات در شب

چند وقت است که بدحالی آمده و ماندگارم شده. همین یکی دو هفته پیش بود که چنان اسیرم کرده بود که بی‌تاب و بی‌قرار شده بودم. مثل حیوان درنده زخم‌خورده‌ای بودم. به تنم نگاه می‌کردم و یادم نمی‌آمد کی آن‌طور زخمی شده‌ام. بی دلیلی که بتوانم به زبان بیاورم از دوستانم رنجیده و دلزده بودم. از همه آدم‌ها متنفر و مشمئز بودم. از همه‌شان. از تک‌تک آن‌ها که می‌شناختم، و از اجتماعشان با هم، که حس می‌کردم دست بر شانه همدیگر، قد برافراشته‌اند و من را از حلقه‌شان تف کرده‌اند بیرون.
به امید حرفی، صدایی، به امید دیدن دست پیش‌آمده‌ای —دستی که دلم را برنیاشوبد که بخواهم پسش بزنم— رفتم ایمیلم را چک کردم. صندوق junk را. آنجا که آت‌و‌آشغال‌ها می‌روند. و ایمیل مردک روانی را دیدم. مردک روانی همان است که ایران که بودم، توی آن دانشگاه سابق، روزگارم را سیاه کرده بود. مدام دست دراز کرده بود که من را که فرار می‌کردم چنگ بزند، و دستش که نمی‌رسید خیال من را با رشته‌های جنون می‌بافت به خودش. ایمیل‌هایش را، که هنوز هم هرازگاهی می‌فرستد، فیلتر می‌کنم که نبینم. این بار خواندم نامه‌اش را. ابراز محبت صاف و ساده‌ای بود. نه، ابراز محبت نبود. حتی محبت‌آمیز و مهربان هم نبود. توصیف بود. توصیف صادقانه احوالش بود. بی آن که در لفافه کلمات نرم و قشنگ پیچیده شود.
من که پیش‌ترها آن همه از دیدن کلماتش مخلوط عصبانیت و اشمئزاز و نفرت دلم را مرتعش می‌کرد، با دیدن نامه‌اش، به یک‌باره، آرام و آسوده شدم. کلماتش مثل آب فراگیر و ساکن و آرام بود. به یک‌باره آمد تمام دوروبرم را گرفت، عایق شد دورم، مثل لایه سیال محافظی پیچیده شد دورم و احساس امنیت بهم داد در برابر خیال آدم‌های دوروبر، از دوست و غیردوست. 
چرا این‌طور شد؟ چرا آن‌طور آرامم کرد حرف‌هایش؟ شاید چون آن‌طور دوست داشتن صادقانه‌ای بود. ابراز دوستداری بی‌شائبه و بی‌چشمداشت، که می‌توانستم بی‌فکر و خیال، بی‌اندیشه این که واقعی است یا نه، بی ترس این که مبادا جنس قلابی را جای دوست داشتن قالبم ‌کنند، که مبادا دروغی را باور کنم، قبولش کنم. شاید هم… چون او مثل خودم بود. از قماش خودم. چون او هم بد بود مثل من...
یک جایی هست، ته دریا، توی آن اعماق آبی تیره، آنجا که آهن قراضه‌ها زنگ می‌زنند، آنجا که لنگر فراموش‌شده‌ای افتاده و گهواره بچه به دنیا نیامده‌ای و تکه‌پاره‌های لباس عروسی که غرق شده… آنجا، ناجورها، از ریخت افتاده‌ها، رانده‌شده‌ها، روبروی هم مچاله می‌شوند. هم را نگاه می‌کنند و از زشتی دیگری دلشان آرام می‌گیرد. دست می‌گذارند روی گوش‌های هم و فشار می‌دهند، که صداهای آن بالا بهشان نرسد.

۱۳۹۸ اردیبهشت ۹, دوشنبه

Sage

سال‌های سیاه از نظر سلبی واقعی‌ترم کرده. خیلی بخش‌های دروغی را به چنگ و ناخن کنده‌ام از خودم و ریخته‌ام دور. اما از نظر ایجابی نه؛ هر چه را هم که قبلاً داشتم انگار زده خراب کرده. ویرانه‌ای باقی است از من که خاک از هر گوشه‌اش پس می‌زنی صدای مرثیه برای ازدست‌رفته‌ها می‌آید.
و راستش می‌ترسم گاهی که توانی، ایمانی، خوشدلی و خوش‌باوری‌ای را که لازمه ساختن است از دست داده باشم برای همیشه.

۱۳۹۸ فروردین ۲۴, شنبه

از خارش‌های پای قطع‌شده

«یک پرنده بی‌پرواز صاحب خود را کشت». این تیتر خبر بی‌بی‌سی است. بی‌بی‌سی فارسی خیلی درپیت و داغان شده اخیراً و این هم یکی از نمونه‌هایش. یعنی چه پرنده بی‌پرواز و اصلاً گنجاندن این صفت توی تیتر چه موضوعیتی دارد؟ ارزش خبری گزارش هم که بماند. حالا من آمده‌ام از بی‌بی‌سی شکایت کنم؟ خیر. آمده‌ام بنویسم که خبر را که خواندم --سوای همین فکرها که نوشتم-- به این فکر می‌کردم که اگر چند سال پیش بود و جوان‌تر بودم این جمله بی‌معنی دستمایه نوشتن می‌شد برایم. پرنده بی‌پرواز را ربط می‌دادم به یک درد و مصیبتی از خودم و کشتن صاحب را هم به یک درد دیگری و یک متن وبلاگی خوشگل «عه چه جالب» یا «آه بلی...» تولید می‌شد. متنی که بعداً هم که می‌خواندمش می‌دیدم که چه اتفاقاً و بی غرض خودآگاه راست گفته‌ام تویش.
الآن این کار را نمی‌کنم دیگر. ناراحتم که نمی‌کنم؟ بله و نه. مثل کسی که بین یک لول و لول بعدی گیر کرده باشد.

۱۳۹۸ فروردین ۱۴, چهارشنبه

از اهالی نوشتن، که تا مدت‌ها بعد از آن که نمی‌نویسند، می‌نویسند که دیگر نمی‌نویسند؛ مثل پای قطع‌شده که درد کند

خیلی کار دارم. خیلی خیلی کار دارم. در افق هر چه چشم می‌گردانم کار است. کارهای آشفته که بدون قرار و جای مشخص و حتی مرز در هم می‌لولند. حالم چطور است؟ نمی‌دانم. می‌دانم که دلم می‌خواهد بنویسم. هم حرف‌های واقعی —آن‌ها که فکرها و دودوتاچارتا کردن‌هایم‌اند، چیزها را در ذهن و زندگی‌ام منظم کردن‌اند، آن‌ها که بیشتر سهم دفترچه یادداشت‌های شخصی‌ام می‌شوند— هم حرف‌های الکی، حرف‌های "وبلاگی"، حرف‌هایی که آدم می‌نویسدشان چون خوش دارد که بنشیند با کلمه‌ها بازی کند، چون از کنار هم چیدن جمله‌ها و تصویرها و حس‌ها لذت می‌برد. بعد آن‌وقت این‌طور است که اگر آدم قبلاً واقعاً زندگی کرده باشد، اگر قبلاً واقعاً فکر کرده باشد و حس کرده باشد، اگر قبلاً یک‌وقت‌هایی «بوده باشد»، آن بودن‌ها و حس کردن‌ها و فکر کردن‌ها، آرام و نرم و بی‌اراده می‌خزند زیر پوست نوشته‌های الکی‌اش هم. اگر آدم قبلاً یک‌وقت‌هایی واقعاً بوده باشد، آن کلمه‌ها و حس‌ها و تصویرها را، که موقع نوشتن نوشته‌های الکی آدم فقط سرش به این گرم است که مثل قطعات لگو بگذاردشان کنار هم و از قشنگی ترکیبشان لذت آرام عمیق ببرد، لحظات بودن تولید می‌کنند. انگار لحظات بودن گذشته می‌شوند مصالح بازی‌های آینده، می‌شوند گوشت تن کلمات. این‌جور می‌شود که موقع بازی ساده هم —حتی اگر فکر گفتن نباشی، اگر فکر چیزی را از درون خودت بیرون کشیدن و نمایش دادن نباشی، اگر فقط حواست به زیبایی سازه‌ای باشد که می‌سازی— چیزی گفته‌ای، چیزی که از یک جای خیلی عمیق درونت می‌آید، حتی شاید عمیق‌تر از آن که می‌توانستی قصد کنی…
خلاصه دلم نوشتن می‌خواهد. دلم تولید کردن می‌خواهد. شهوت استفاده از کلمات را دارم. یک میل ملموس واقعی‌ای احساس می‌کنم در دهانم، که کلمه بریزم بیرون، و در ذهنم که بنشینم و منظم کنم و بسازم… وقت ندارم. باید عوضش بنشینم بخوانم که اعداد طبیعی در اصل اوردینالند یا کاردینال و آیا اصلاً این مسأله به آن مسأله‌ای که باید درباره‌اش بنویسم —که عدد ضدصفر وجود دارد یا نه— مربوط است.
اوضاعم مثل جهنم ایرانی‌هاست: وقتی که وقت و فراغ‌بال دارم، گنگی و سکوت تا هزار لایه وجودم را خشکانده، وقت‌هایی که میل حرف زدن دارم، وقت ندارم… کلاً هم که آب ما را با خود خواهد برد.

۱۳۹۷ دی ۷, جمعه

در طرف سایه دانایی

همه همین‌طورند؟ که روشنایی‌ها را در بچگی‌هایشان جا گذاشته باشند؟ به بچگی‌هایم که فکر می‌کنم روز روشن می‌آید پیش چشمم. نور تروتازه یک روز نیمه‌ابری که از پنجره‌های وسیع بی‌پرده ببارد به داخل اتاق. نمی‌گویم شادی می‌آید پیش چشمم. شاد نبودم بچه که بودم. شادی با روشنی فرق دارد. روشن بودم. چیزها درخشان بودند. رنگ‌ها شفاف بودند. هوا تروتازه و تمیز بود، خنکی‌اش دل را می‌لرزاند. واسطه‌ای نبود بین من و دنیا، بین من و خودم، بین من و فکرهایم. من آن بودم که فکر می‌کرد، که حس می‌کرد، که —حتی— ادای فکر کردن و حس داشتن درمی‌آورد…
تیره شده‌ام الآن. کدر شده‌ام. خودم که نه؛ چشمم تیره و کدر شده. به پنجره‌های اتاقم پرده‌های نازک خاکستری آویزان است، از خلالشان بیرون را می‌بینم. دور ذهنم را حجابی گرفته. واسطه‌ای بین چشم من و رنگ‌هاست، بین من و خودم، بین من و فکرهایم. گمم توی خودم. چشمم تار شده. چیزی گوشه قاب دیدم هست که وسعت دیدم را کم می‌کند. چشم می‌چرخانم که ببینم چیست، فرار می‌کند. گاهی چشم‌هایم را گشاد می‌کنم، تنگ می‌کنم، بر هم می‌زنم، می‌گویم «خوب نگاه کن. خوب می‌بینی که. رنگ‌ها را ببین. میز که سفید است. گلدان که سبز است. دختر توی عکس که قرمز پوشیده. چه را نمی‌بینی؟». چیزی هست که نمی‌بینم. رنگ‌ها کسل شده‌اند. رنگ‌ها رنگ نیستند دیگر.
همه همین‌طورند؟

۱۳۹۷ آذر ۱۶, جمعه

در جستجوی سایه ازدست‌رفته

یک حالی دارم من، که وقتی وضعیت فوق ‌عادی‌ای برقرار باشد، نمی‌توانم به کارهای عادی برسم —مخصوصاً کارهایی که به زعم خودم باید «سر فرصت» و به دل درست انجام بدهم. به نظر حال معقول و طبیعی‌ای می‌رسد. مشکل از وقتی است که هم «فوق‌عادی» و هم «عادی» خیلی گسترده و گل‌وگشاد تعریف شده باشند. مثلاً اگر بنا باشد بعدازظهر بروم دکتر، از صبح تا بعدازظهر هم اگر وقت داشته باشم، نمی‌توانم بنشینم به کارهایم برسم. نمی‌توانم مثلاً بنشینم سر خواندن مقاله‌ای که باید. تنها کاری از دستم برمی‌آید وقت تلف کردن و انتظار برای رسیدن بعدازظهر است. البته بهانه‌های وقت تلف کردن و دررفتن از انجام دادن وظایف، اگر بیشتر از راه‌های رسیدن به خدا نباشد، قطعاً کمتر نیست. ولی در این مورد واقعاً قضیه چیزی بیشتر از تمایل به وقت تلف کردن است.
وضعیت فوق‌العاده تا وقتی که جایی بالای سرم وزوز می‌کند —حتی اگر زمانش هنوز سرنرسیده باشد— نمی‌گذارد به چیز دیگری برسم، آرامش ذهنم را به هم می‌ریزد. اگر بخواهم ذهنم را کنترل کنم، باید مجاهدت زیادی بکنم، باید «کاری» کنم، انگار که بخواهم یک اهرم سنگینی را به زور بکشم تا جلوی جریان آب زیادی را بگیرد.

یکی از مهم‌ترین چیزهایی که برایم حکم وضعیت فوق‌العاده را دارد حضور دیگران است. حضور دیگران آرامشم را به هم می‌ریزد. حس می‌کنم یک چیز غیر عادی‌ای در اطرافم هست که تا برطرف نشود نمی‌توانم خود عادی‌ام باشم، و از جمله، نمی‌توانم فکر کنم. واقعاً در حضور دیگران توانایی تمرکز و دنبال کردن فکرهایم را ندارم. حالا فکر کردن خودش عبارت مبهمی است. آدم وقتی می‌گوید «فکر کردن» معلوم نیست دقیقاً دارد از چه حرف می‌زند. مخصوصاً از آن جهت که فکر کردن انگار کاری است که آدم می‌کند، حال آن که یک بخشی از آن فرآیند خودبخود انجام می‌شود. معلوم نیست که آن خطی که فکر کردن را از خطور کردن فکری به ذهن آدم جدا می‌کند کجاست. ولی به هر حال در حضور دیگران فقط ممکن است فکرها به ذهنم خطور کنند، من توانایی پی گرفتنشان و حتی روشن دیدنشان را ندارم. این که در حضور دیگران بخواهم فکر کنم، برایم مثل این است که زیر نور قرمز و میان آژیر مقطع وضعیت فوق‌العاده بخواهم بنشینم شعر بگویم. 
حالا نه که حضور دیگران به اضطرابم بیاندازد و اذیتم کند؛ نه، اتفاقاً من معمولاً حضور دیگران را دوست دارم. حضور دیگران بهم انرژی می‌دهد. حتی باعث می‌شود فکرها و ایده‌های زیادی به سرم خطور کند، اما در حضورشان —هر چقدر هم که نزدیک و صمیمی و از خودم باشند— نمی‌توانم آن فکرها را به دل درست پی بگیرم. معمولاً آن موقع با خودم فکر می‌کنم باشد بعداً که تنها شدم، می‌نشینم بهش فکر می‌کنم. اما مسأله —آن چیزی که برایم حکم پارادوکس پیدا کرده— این است که خودم که تنها هستم هیچ انرژی و انگیزه‌ای برای پیگیری هیچ فکری ندارم. اصلاً فکری به ذهنم خطور نمی‌کند، آن‌ها هم که قبلاً به ذهنم رسیده بودند گم و دور و محو به نظر می‌رسند و من نمی‌فهمم چرا باید خودم را تکان بدهم و بروم دنبالشان. خودم که تنها هستم، یک حال رخوت صلح‌آمیزی دارم. یک سکون متعادلی دارم که دلیل و انگیزه‌ای برای به هم زدنش حس نمی‌کنم.
مشکلم، مشکل بزرگ و اساسی زندگی‌ام همین است. زیاده‌ مشوش بودن ذهنم در حضور دیگران و زیاده ساکن بودن ذهنم در تنهایی. قضیه هم چیز جدیدی نیست. همیشه همین‌طور بوده‌ام. اما یک بخش مشکل جدید است: تنها معاشری که به تشویشم نمی‌اندازد، خودمم است. خودم، ذهن خودم، ساخته‌های ذهن خودم. یک قابلیتی داشته‌ام که ذهنم را دو تکه کنم: یک تکه مصاحب و ناظر آن تکه دیگر. و این آن قابلیتی  است که از بعد از سال‌های سیاه از دست داده‌ام. این آن رشته تسبیحی است که از زندگی‌ام پاره شده. یک تکه خیالی ساخته بودم در ذهنم که تماشایم می‌کرد. دروغ بود، روح بود، باد هوا بود، اما معاشر امنم بود. و حالا آن تکه دیگر ذهنم را، آن را که همیشه همراهم بود، از دست داده‌ام و آن تکه باقیمانده هیچ دلیلی برای شکستن رخوتش ندارد. 

۱۳۹۷ آبان ۱۰, پنجشنبه

Just do it, for God's sake

باید بنویسم. از کجا باید شروع کنم؟ احساس می‌کنم یک عالمه چیز هست که باید بنویسم. نه که اتفاق خاصی افتاده باشد؛ اما یک عالمه وضعیت اعلام‌نکرده دارم. یک عالمه حسب‌حال ننوشته. هر وقت که می‌خواهم بنویسم حس می‌کنم باید به همه آن چیزهایی که ننوشته‌ام فکر کنم و مرتبشان کنم و دانه‌دانه بنویسمشان تا برسم نوشتن حال الآن. بعد گیج می‌شوم. انگار که همه آن چیزهایی که ننوشته‌ام یک دفعه به سمتم هجوم بیاورند و دور سرم شروع کنند چرخیدن. آن‌قدر تند بچرخد که نتوانم ببینمشان. دور سرم را یک جریان پیوسته سفید رنگ بگیرد که هیچ‌چیز از پشتش پیدا نیست. این‌جور می‌شود که مه و سفیدی دور سرم را می‌گیرد و سرم از همه‌چیز خالی می‌شود. پس نمی‌نویسم.
اصلاً وضع همه‌چیزم همین است. نه فقط نوشتن. به خصوص وضع فکر کردنم همین است. از فکر کردن دست شسته‌ام، چون یک عالمه مسأله نیمه‌کاره رهاشده دارم که اول باید آن‌ها را حل کنم. اما نمی‌شود دست کنم توی آن جریان به هم پیوسته‌ای که همیشه احاطه‌ام کرده و چیزی را بکشم بیرون و از آن‌جا شروع کنم به فکر کردن. چون فکرهای دانه‌دانه پیدا نیستند در آن جریان یکنواخت سیال. این است که فکر نمی‌کنم. اوضاعم با همه کارهایی هم که دوست دارم توی زندگی‌ام پی بگیرم همین است. اوضاعم با خود زندگی هم همین است.

«اولی در کار نیست. زندگی سر ندارد. اگر منتظر سرش بنشینی یک‌باره می‌بینی به تهش رسیده‌ای. فرزندم... کره‌خر...
بوس، لقمان»


۱۳۹۷ تیر ۱۰, یکشنبه

بی‌هدف، طولانی، شخصی - از هوش و تنبلی

بچه که بودم خیلی فکر می‌کردم. برای خودم پروژه‌های ذهنی‌ای داشتم که خیلی وقت‌ها مشغولشان بودم. اگر کسی از بیرون نگاهم می‌کرد البته نمی‌فهمید. نه اهل سؤال پرسیدن بودم، نه اهل کار علمی کردن و پروژه علمی انجام دادن و چیزی ساختن. همه بچگی‌ام به نوعی به چریدن گذشته. که البته خیلی هم از این بابت خوشحالم. خیلی از پدر و مادرم ممنونم که عوض این که بفرستندم کلاس‌های مختلف یا مجبورم کنند کار مفید کنم، گذاشته‌اند همین‌جور بچرم برای خودم. خیلی وقت‌ها —توی ماشین، توی سرویس مدرسه، موقع دوچرخه‌سواری توی کوچه، موقع ول گشتن توی باغچه— همین‌جور ذهنم درگیر حل کردن مسائل خودم بود. مسائل خیلی بی‌اهمیتی که نمی‌دانم چطور رویشان حساس شده بوده‌ام. 
الآن که فکر می‌کنم می‌بینم دو دست مسأله بوده که توجهم را جلب می‌کرده: یکی این که معنی جمله‌ها را بفهمم، و آن یکی این که عدم تقارن‌ها را توضیح بدهم. اولیش احتمالاً بی‌تأثیر از علاقه خانواده مادری‌ام به ادبیات و زبان نیست. همیشه یک حس خاصی داشته‌ام نسبت به کلمات؛ یک ترکیب خاص از کلمات یک حسی، یک حالی، یک کیفیتی برایم داشته که با ترکیب متفاوتی که همان معنی را می‌دهد فرق می‌کرده. الآن آن حساسیت بچگی‌هایم را تا حد خیلی زیادی از دست داده‌ام، ولی قبل‌ترها وقتی مردم که از کسی یا چیزی نقل‌قول می‌کردند، من همه‌اش ناراضی بودم چون کلمات را عوض می‌کردند… به هر حال، فهمیدن معنی جمله‌ها و عبارات و ترکیب‌ها از پروژه‌های شخصی دنباله‌دارم بود. مثلاً فکر کنید می‌شنیدم یکی می‌گفت «چشمم آب نمی‌خوره فلان…». بعد من یک دفعه از خودم می‌پرسیدم یعنی چه «چشمم آب نمی‌خوره». بعد فکر می‌کردم احتمالاً یعنی «آب به چشمم نمی‌خوره» و این یعنی توی بیابان در افق که چشم می‌گردانم آب نمی‌بینم، و خب این یعنی امیدی ندارم (حالا البته نمی‌دانم به این فکر کرده بودم یا نه بچه که بودم، همین‌طوری گفتم که دستتان بیاید چه‌جور چیزهایی توجهم را جلب می‌کرد و منظورم از فهمیدن معنی جمله‌ها چیست).
آن چیز دیگری که ذهنم را درگیر خودش می‌کرد عدم تقارن‌ها بود. اگر جایی عدم تقارنی به چشمم می‌خورد، ذهنم ناآرام بود تا بفهمم مسببش چیست. این خیلی صاف و ساده از وسواس ذهنی می‌آید. البته واقعاً وسواسم شدید نیست، ولی خب یک جاهایی عدم تقارن اذیتم می‌کند؛ مثلاً من هنوز نمی‌توانم تحمل کنم که فقط یک دستم خیس باشد، اگر یکی خیس شد باید آن یکی را هم تر کنم. خیلی مثال ترتمیزی یادم نمی‌آید از چیزهایی که آن موقع‌ها بهشان فکر می‌کردم —مثالی که نشان بدهد به چه چیزهای مزخرفی می‌گویم مسأله— پس یک مثالی می‌زنم از چیزی که همین چندوقت قبل فکرم را درگیر کرد. داشتم شلوارم را پایم می‌کردم و وسط کار متوجه شدم که شلوارم پشت و روست… پشت و رو؟ نمی‌دانم چه کلمه‌ای به کار ببرم. منظورم inside out نیست، منظورم back to front است (خیلی هم خارجی و فارسی-را-فورگت-کرده). بعد دیدم که برای این که درستش کنم مجبورم شلوار تا نیمه پوشیده را دربیاورم و درستش کنم، در حالی که اگر بلوز بود لازم نبود کامل درآورمش. بعد خب سؤال برایم ایجاد شد که فرق شلوار با بلوز چیست. همین. منظورم از مسأله دقیقاً یک همچو چیزهای احمقانه‌ای است. بعد هم واقعاً نشستم فکر کردم تا جوابش را پیدا کنم.
جوابش البته این است که بلوز از سر وارد بدن می‌شود اما شلوار از پا. اما فرق سر و پا چیست؟ البته از بعضی تفاوت‌های اساسی سر و پا مطلعم، منظورم این است که تفاوت مربوط سر و پا چیست که عدم تقارن را ایجاد می‌کند؟ خب فرقشان این است که حجمی که توسط لباس مربوطه ایجاد می‌شود نسبت به تقارن نقطه‌ای سر بسته است اما نسبت به تقارن نقطه‌ای پا نه. مشابهش در مورد سر و دست هم هست. حجمی که توسط بلوز ایجاد می‌شود نسبت به تقارن نقطه‌ای سر (به طور دقیق‌تر گردن) بسته است، اما نسبت به دست نه. این اصطلاح بسته بودن نسبت به تقارن یک چیزی است که الآن از خودم درآوردم تا منظورم را توضیح بدهم. منظورم چیست؟ فرض کنید یک محوری باشد که دقیقاً از وسط بدنتان بگذرد، از فرق سر تا بین دو تا پا. از یک نقطه روی پوستتان شروع کنید مستقیم بروید تا محور و همین‌جور ادامه بدهید تا برسید به یک نقطه دیگر روی پوستتان، آن‌ور بدنتان، به این می‌گویم نقطه متقارن نقطه‌ای. مثلاً نقطه متقارن جلوی ران چپتان می‌شود، نقطه‌ای پشت ران راستتان؛ نقطه متقارن ابروی راستتان می‌شود یک‌جایی سمت چپ پس سرتان. حالا آن حجمی را تصور کنید که بین بلوز و بدنتان محصور شده و فرض کنید می‌خواهید از یک نقطه روی دیواره داخلی این حجم که مماس بدنتان است بچرخید و بروید به نقطه تقارن نقطه‌ای‌اش. اگر آن نقطه روی گردنتان باشد می‌توانید از داخل حجم برسید به نقطه متقارن —چون حجم نسبت به این مسیر بسته است— اما اگر نقطه روی آستینتان باشد نمی‌توانید از داخل حجم بروید، باید از حجم خارج شوید و دوباره داخل شوید —حجم بسته نیست. وقتی که می‌خواهید یک لباس چپه را درست کنید، دقیقاً می‌خواهید همین کار را بکنید. فرض کنید یک بابایی نشسته باشد جلوی بازوی راستتان —سلام آدم روی بازوی راست :)— این آدم وقتی با لباس چپّه مواجه می‌شود می‌بیند که مکانی دارد بهش عرضه می‌شود در واقع متعلق به آدم پشت بازوی چپ است —سلام آدم پشت بازوی چپ. بنابراین می‌خواهد از آن نقطه سفر کند و برود به محل تقارن نقطه‌ای (چون در واقع مهم نیست که بدن بچرخد یا لباس؛ همه‌چیز، عزیزانم، نسبی است). بعد این آدم نمی‌تواند از داخل لباس سفر کند، برمی‌خورد به دیوار لباس. پس باید یا لباس را پاره کرد یا از تن درش آورد. چنین مشکلی برای آدم روی سمت چپ گردن —سلام فلان— اتفاق نمی‌افتد، چون می‌تواند از داخل لباس سفر کند. فرق سروگردن، و بازو یا پا همین است. به خاطر همین فرق هم هست که کت یا جلیقه یا شلوار را، اگر چپّه شروع کرده باشید، باید کامل دربیاورید، اما بلوز را فقط لازم است تا جایی undo کنید و با دامن از هفت دولت آزادید.

این مسأله احمقانه است؟ البته. من دیوانه‌ام؟ شکی نیست. این مسأله به‌دردنخوری است؟ ها… اینجاست که قضیه جالب می‌شود. در یک سطحی جواب این سؤال «قطعاً» است، اما در سطحی دیگر این مسأله‌ها به‌دردبخورند. اگر کارتان حل کردن این مسأله‌ها باشد —همان‌طور که کار بچگی‌های من بود— اولاً ذهنتان عادت می‌کند به جنب‌وجوش و این عادت پسندیده‌ای است. ثانیاً، و مهم‌تر از آن، یک شبکه مفهومی غنی‌ای پیدا می‌کنید. یک شبکه پروپیمان و منسجم. شبکه‌ای که ربط و مسیرهای مختلف بین گره‌هایش را پیموده‌اید و نسبت بهشان حس دارید. قبلاً نوشته بودم که فهمیدن به نظرم پیدا کردن جای یک چیز در یک شبکه کلی است. هر چه بیشتر از این مسأله‌ها حل کرده باشید، چیزهای بیشتری را در شبکه‌تان جا داده‌اید، چیزهای دنیا برایتان به‌سامان‌ترند، ربط و ارتباط چیزها برایتان معلوم‌تر و دم‌دست‌تر است، و تصورتان از اطرافتان منسجم‌تر و کم‌تضادتر است. علاوه بر آن، بعضاً ممکن است برای پیدا کردن جای یک چیز در شبکه مجبور باشید گره‌های اضافه‌ای خلق کنید، مفاهیم جدیدی برای خودتان تعریف کنید (مثل بسته بودن نسبت به تقارن نقطه‌ای) و این مفاهیم جدید ممکن است در فهم چیزهای جدید به کارتان بیایند (برخلاف بسته بودن نسبت به تقارن نقطه‌ای).
من بچه که بودم یک‌جورهای خستگی‌ناپذیری مشغول این‌جور مسأله‌ها بودم دائم. وقت‌هایی که تنها بودم —که می‌شود بیشتر وقت‌ها— اگر چیزی نمی‌خواندم و تماشا نمی‌کردم یا داشتم خودم را توی یک موقعیت خیالی‌ای تصور می‌کردم یا داشتم توی ذهنم مسأله‌هایم را پی می‌گرفتم. سربه‌هوایی و گیجی و بی‌تفاوتی‌ام نسبت به محیط هم از همین بابت بود (گیجی و گمی‌ای که هنوز هم دارمش). همین عادت ذهنی بچگی‌ام بوده که باعث شده که من با وجود این که آدم باهوشی نیستم، تا اینجای کار را بتوانم بدون زحمت و تلاش چندانی پیش بروم. نمی‌دانم این تمایز بین هوش ارثی و هوش اکتسابی واقعاً چقدر معنادار است؛ در ذهن من تمایز معناداری است و همیشه هم احساس کرده‌ام اولی را ندارم. به نظرم آدم کم‌هوشی هستم. یعنی دقیق‌ترش این است که احساسات و باورهای متضادی دارم در این مورد. ته‌ته دلم می‌دانم که چندان باهوش نیستم، ولی یک خرده که از ته می‌آیم بالا آن‌قدر دلم می‌خواهد باهوش باشم که تا حدی گول هم می‌خورم. وقتی دیگران فکر می‌کنند باهوشم احساس گناه می‌کنم و می‌خواهم از اشتباه درشان بیاورم، و در عین حال وقتی می‌بینم حرفم را باور نمی‌کنند دلم خوش می‌شود و خودم هم دلم می‌خواهد طرف آن‌ها باشم.
واقعیتش این که من بیشتر توانایی‌هایم مرهون همان سخت‌کوشی ذهنی مجدانه بچگی‌هایم است. و این خلاف تصوری است که تا به حال از خودم داشته‌ام. من همیشه در نظر خودم آدم تنبلی بوده‌ام. فکر می‌کنم در نظر دیگران هم. خیلی از کسانی که می‌شناسندم من را آدم باهوش ولی تنبلی می‌دانند و خودم هم همیشه دوست داشته‌ام این تصویر از خودم را باور کنم. همیشه البته تلاش کرده‌ام آن تکه باهوشش را اصلاح کنم، و خب در جواب این که پس چرا در فلان چیز و فلان چیز موفق شده‌ای حرفی نداشته‌ام بزنم، و گفته‌ام خب شاید راست می‌گویند. الآن می‌بینم انگار عکس آن تصویر درست است. و برایم جالب است که این اصلاً خوشایندم نیست. آن تصویر باهوش و تنبل خیلی هیجان‌انگیز و باحال است، اما کم‌هوش و سختکوش خیلی ناجالب و کسالت‌آور و ترحم‌برانگیز است. و جالبی‌اش هم این است که تا حالا هی سعی داشته‌ام به خودم بقبولانم که در زندگی تلاش ارزشمند است و آن‌ها که تلاش می‌کنند محترم و ارزشمندند. تا حالا نمی‌دانستم چقدر موفق شده بودم این طرز فکر را به خودم قالب کنم، اما حالا که یک تصویر پررنگی پیدا کرده‌ام از خودم که می‌افتاده آن طرف خط، می‌بینم که بور شده‌ام و خورده توی ذوقم. مثل یک آدم ثروتمندی که خطابه کند که ثروت ارزش واقعی ندارد و تنگدستی باعث می‌شود آدم قشنگی‌های واقعی زندگی را تجربه کند و بعد ثروتش را ازش بگیرند و بخورد توی حالش.
فکر می‌کنم این طرز فکر را جامعه و به طور دقیق‌تر مدرسه توی سرم فروکرده. لازم نیست سخت فکر کنم تا کلی مورد یادم بیاید از معلم‌های دبستانم که با تحسین از آن‌ها یاد می‌کردند که باهوش‌اند و تلاش نمی‌کنند، و با تحقیری مخفی اما آشکار از آن‌ها که «خیلی زحمت می‌کشند». شاید هم واقعاً فقط تقصیر جامعه نیست. این باهوش و تنبل بودن جذابیت دم‌دستی آشکاری دارد، و آدم باید یک کمی بزرگ شده باشد تا بفهمد چیزهای جذاب الزاماً ارزشمند نیستند.

حالا به هر حال من هر کدام که باشم و هر کدام هم جالب یا ارزشمند باشد، آن تلاش خستگی‌ناپذیر بچگی‌هایم را خیلی وقت است که فروگذاشته‌ام. از همان سال‌ها که افسردگی و کناره‌گیری‌ام از زندگی شروع شد، ذهنم هم کم‌کم آرام نشست. اول از فعالیت‌های مشهود زندگی کناره گرفتم، و به تدریج این یک‌جانشینی و جمود به ذهنم هم سرایت کرد. هی بیشتر و بیشتر پیش آمد که سؤالی برایم ایجاد شود و بگویم ولش کن حال ندارم فکر کنم. و اگر این اتفاق بیفتد، اگر دنباله مسأله‌ها را نگیری، کم‌کم سؤال‌های کمتری هم برایت ایجاد می‌شود. کم‌کم می‌شوی نظاره‌گر صرف آنچه اطرافت می‌گذرد بدون این که روایت و فهم شخصی‌ای از آن داشته باشی. 
به همین خاطر است که من همه‌اش احساس می‌کنم دارم از گنجینه گذشته‌هایم استفاده می‌کنم بدون این که چیزی اضافه کنم؛ همه‌اش دارم از جیب می‌خورم و هی نگرانم یک روزی برسد که دستم بخورد به تهش. احتمالاً هم این نگرانی بی‌تأثیر نبوده توی این که این روزها حس کنم باید یک تکانی به خودم بدهم؛ که هر ازگاهی خودم را به زور مجبور کنم که از زیر بار یک مسأله‌های کوچکی که هنوز برایم ایجاد می‌شوند درنروم و امید داشته باشم برگردم به آن روزهای پرجنب‌وجوش ذهنم؛ که وقتی همان حال آشنای مقاومت را ته دلم دیدم خودم را مجبور کنم که عکسش واکنش نشان بدهم. امید دارم که صبوری‌های کوچک در برابر وسوسه تنبلی به تدریج وسوسه‌ها را کم‌زورتر کنند و مقاومت در برابرشان را آسان‌تر. نمی‌دانم تا چه حد ممکن است. بعضی چیزها هستند که تا کشفشان نکرده‌ای هیچ کاری به کارت ندارند، اما یک بار که امتحانشان کنی دیگر تا همیشه گیر وسوسه‌شان هستی. تنبلی و رخوت و وادادن از آن چیزهاست.

۱۳۹۷ تیر ۱, جمعه

Constant Vigilance

قبلاً از این سرگرمی ذهنی‌ای که برای خودم پیدا کرده‌ام حرف زده بودم. خیلی البته سختگیرانه پایبندش نبوده‌ام، اما هرچه می‌گذرد بیشتر می‌فهمم که چه کار مفیدی است. یک‌جور مراقبه دائم است. منظورم از مراقبه تماشاست. مشاهده‌گری خالص است، تماشای بی‌طرفانه آن چیزی که از ذهن می‌گذرد. این با بیرون رفتن از خود و تماشا کردن رفتار خود فرق دارد؛ با تماشاچی خیالی رقص خود بودن هم فرق دارد. مشاهده کردن خالص محتوای ذهن است. نشستن لب رودخانه ذهن و تماشا کردن جریانش است (این البته استعاره‌ای بسیار کلیشه‌ایست. اما استعاره درست همین است. دم آن کسی که استعاره درست را پیدا کرده و دم همه آن کسانی هم که از به کار بردن کلیشه‌های درست نترسیده‌اند گرم. دم لول دو گرم کلاً).
آدم این کار را که زیاد بکند خودش را بهتر می‌شناسد. مثلاً آدم فکر می‌کند از فلان کسَک بریده و دل کنده، بعد می‌بیند تا چشمش به پیامش می‌افتد یک جرقه کوتاهی از شادی توی دلش می‌درخشد. بعد می‌فهمد که آن بچه‌ای که دل‌بسته آن آدم بود هنوز توی دلش زنده است. و خب دانستن این‌جور چیزها خوب است. آدم را همگن‌تر و منسجم‌تر می‌کند. فایده دیگرش (که شاید زیرمجموعه همان خودشناسی است) این است که آدم دلیل کارهایش را بهتر می‌فهمد. ربط و ارتباط رفتارهایش را پیدا می‌کند. الگوهای تکرارشونده رفتارهایش را تشخیص می‌دهد. مثلاً می‌بیند آن حالی که توی دلش دارد آن موقع که خواسته از زیر انجام دادن تکلیفش دربرود، همان حالی است که موقعی که به فلان مهمانی فکر می‌کرده داشته، یا همان حالی است که باعث شده سرآخر قید دوچرخه خریدن را بزند، یا همان حالی است که باعث شده یک رابطه را الکی کش بدهد. این‌طور نیست که آدم این کارها را نگاه کند و بگوید این‌ها همه فلان وجه مشترک را دارند، پس من فلان الگوی رفتاری را دارم. چیزی که این‌ها را به هم پیوند می‌دهد آن حال درونی، آن کیفیت، آن «جور»ی است که آدم احساس کرده قبل از آن که آن‌طور تصمیم بگیرد و رفتار کند (کوالیا، عزیزان فلسفه ذهن خوانده، منظورم کوالیاست).
حالا چرا باید حال آدم در مقابل تکلیف انجام دادن و تصمیم گرفتن برای یک رابطه یکی باشد؟ چون این دو تا در سطحی از انتزاع یک چیز بوده‌اند، و واکنش مغز به محرک یکسان یکی است. خیلی ساده و سرراست. این‌طور می‌شود که یک سری الگوهای رفتاری از خرد تا کلان زندگی آدم تکرار می‌شوند. انگار که زندگی آدم یک فراکتال باشد. به نظرم این همان چیزی است که ایده اصلی پشت روانکاوی و این بند و بساط‌ها بوده («روانکاوی و این بند و بساط‌ها». من واقعاً به خاطر ادبیات بی‌مبالاتم از خواهران و برادران روانکاو و بندوبساط عذرخواهی می‌کنم). خیلی ایده ساده و ترتمیز و معقولی است، منتهی نمی‌دانم چرا این عزیزان بندوبساط یک‌جوری می‌گویندش که اسرار‌آمیز و مرموز می‌شود. انگار که یک نیروی غریب و مرموزی نشسته باشد توی وجود آدم و سرنخ تمام امور را گرفته باشد دستش و عمد هم داشته باشد که آدم را گمراه کند.
البته غرابت آن چیزی که روانکاوها ممکن است تحویل آدم بدهند فقط به خاطر ایدئولوژی عجیبشان نیست. به این خاطر هم هست که روانکاو طبیعتاً قدرتش محدود است برای شناسایی آن کیفیت‌های مشترک. روانکاو به ذهن آدم دسترسی ندارد و چاره‌ای ندارد جز این که رفتارهای آدم را مشاهده کند و الگوها را پیدا کند، و مجموعه داده‌هایش هم چندان بزرگ نیست، چون نمی‌تواند تمام مدت همراه آدم باشد. این است که نظریه‌های آن‌ها خیلی وقت‌ها نچسب و نامناسب از آب درمی‌آیند؛ انگار که می‌خواهند رفتارهای آدم را به زور توی یک قالبی که اندازه‌اش نیست جا بدهند و سعی هم می‌کنند که آدم را متقاعد کند که اندازه آن قالب شود (به علاوه در این حیطه هم مثل باقی حیطه‌ها متأسفانه خیلی‌ها احمق و تنبلند و ترجیح می‌دهند، به جای این که خودشان واقعاً کاری انجام دهند، از قالب‌های از پیش‌آماده استفاده کنند). 
کلاً هم این دل دادن به نظریه خیلی وسوسه‌انگیز است. یعنی حتی وقتی آدم خودش می‌خواهد ذهن خودش را مشاهده کند —اگر بخواهد این کار را نه به خاطر جالبی‌اش، که به خاطر فوایدش، بکند— خیلی وقت‌ها وسوسه می‌شود که رفتار بیرونی‌اش را نگاه کند و به خودش بقبولاند که این رفتار و آن یکی رفتارش و احساسات قبلشان یکی هستند، چون آن رفتارها وقتی از بیرون دیده شوند، یک وجه مشترک انتزاعی توی چشمی دارند. اما همیشه آن وجه مشترک باعث نمی‌شود که آن رفتارها یکی باشند یا از یک جا آب بخورند. یعنی آن کیف احساس‌شده قبلشان یکی نیست. به عبارت دیگر، ذهن آدم یک‌جور ندیده استشان، ذهن آدم یک‌جور دیگری تجرید کرده؛ آن ویژگی‌ای که ذهن بین دو تا موقعیت مشترک دیده و بر اساسش حکم کرده که این دو تا یکی هستند، ممکن است با آن که آدم بعداً تحلیل می‌کند و می‌بیند فرق کند. این که آدم قبول کند که تماشاچی صرف باشد، که با فکر و نظریه‌های خودش وسوسه نشود می‌تواند سخت باشد، به سختی این که آدم یک ربع یک‌جا بنشیند و مطلقاً هیچ کار نکند.
خوبی این که آدم این الگوهای رفتاری را ببیند این است که می‌تواند بهشان واکنش نشان بدهد. آن «حال»ای که باعث می‌شود یک سری کارها را بکنی، خودش می‌شود یک چیزی که مستقیماً مشاهده‌اش می‌کنی. خودش را به عنوان یک موجود می‌شناسی و می‌توانی دقیقاً نسبت به همان چیز واکنش نشان بدهی، نه نسبت به جزئیات موقعیتی که پیش رویت داری. مثلاً من دیده‌ام آن‌موقع که باید بنشینم سر کارم، آن موقع که یک جای مقاله را نفهمیده‌ام، آن موقع که نمی‌دانم جمله بعدی نوشته چیست و دلم می‌خواهد بنشینم تتریس بازی کنم، آن موقع که وسط ظرف شستنم و بیشتر ظرف‌ها شسته شده، یا آن موقع که صبح‌ها می‌خواهم صورتم را بشویم، یک حال را تجربه می‌کنم، دلم یک جور است تمام این وقت‌ها. یک حال اسکارلت اوهارا ‌طوری، یک حال «حالا نه، باشد بعداً»طوری. بعد خب کاری که می‌کنم این است که نسبت به همان «حال» واکنش نشان می‌دهم و سریع عکسش را عمل می‌کنم، می‌گویم «همین الآن» و بعد ذهنم را مشغول آن چیزی می‌کنم که باید. 
حالا همیشه هم نه ها. این که می‌گویم یعنی مثلاً از پنجاه بار هشت بار. ولی خب همین خودش پیشرفت است برای من. خیلی وقت است که احساس می‌کرده‌ام دارم یک روند نزولی قهقرایی‌ای را طی می‌کنم، ولی از وقتی شروع کرده‌ام این کار را کردن —هرچند که همین اندازه کم و ناچیز— احساس می‌کنم بعد از مدت‌ها دارم از شیب مثبتی بالا می‌روم. این که تازگی‌ها شروع کرده‌ام دوباره نوشتن نتیجه همین کار است. چندباری پیش آمده توی اتوبوس که نشسته بوده‌ام که بروم سر کلاس یک موضوعی از ذهنم گذشته، طبق معمول این چند سال اخیرم خواسته‌ام ولش کنم و بنشینم اطراف را نگاه کنم، بعد گفته‌ام «همین حالا» و ذهنم را مجبور کرده‌ام که بند شود سر جایش. حال خوبی است. حس می‌کنم موجودتر و مجموع‌ترم. احساس می‌کنم بیشتر «خودم»ام. کلاً هم یک‌وقتی باید بنشینم درباره نسبت اراده و «خود» بنویسم. حالا نه البته، باشد بعداً.

۱۳۹۷ خرداد ۲۴, پنجشنبه

حال گل، بعد چنگیز مغول

بچه که بودم زیاد بین کتاب‌های کتابخانه‌مان وقت می‌گذراندم. اکثر کتاب‌ها مال بابام بود. کتابخانه‌ها آن موقع توی پذیرایی‌مان بودند. اولش چند تا کتابخانه قفسه فلزی خیلی زشت داشتیم؛ بعدتر رفتیم سه تا کتابخانه چوبی قشنگ خریدیم. کتابخانه‌های چوبی هنوز هستند. دیگر همه کتاب‌ها مال بابام نیستند. یکی از کتابخانه‌ها الآن مال کتاب‌های من است. کتابخانه‌‌ها هم دیگر توی پذیرایی نیستند. توی اتاق خواب جلویی‌اند که اگر من برگردم ایران می‌شود جای من.
درست یادم نیست چه می‌کردم با کتاب‌ها. فهم و شعور درست‌وحسابی که نداشتم آن موقع‌ها که بخواهم سردربیاورم ازشان. فکر کنم خیلی وقت‌ها همین‌جور نگاهشان می‌کردم. بیشتر وقتم البته سر فرهنگ لغت‌ها می‌گذشت. هی توی فرهنگ معین می‌چرخیدم الکی. ولی گاهی هم سری به باقی کتاب‌ها می‌زدم. مثلاً یادم است یک‌بار —یازده، دوازده سالم بود گمانم— مقدمه ابن‌خلدون را برداشتم نگاه کردم. یادم هست که آن‌موقع به نظرم رسید این کتاب خیلی جالبی است و «یک‌وقتی» باید بیایم بخوانمش. الآن از فکر اعتمادبه‌نفس کاذب آن‌موقع‌هایم خنده‌ام می‌گیرد (و از این که این پترن «یک‌وقتی فلان کار را خواهم کرد» —«یک‌وقت»‌هایی که هیچ‌وقت نمی‌رسند— از همان سن هم وجود داشته غصه‌ام می‌شود). به هر حال، یادم است یک چند باری هم سروکارم به تاریخ فلسفه غرب راسل افتاد. آن بخش‌های واقعی فلسفی‌اش که لابد به چشمم مثل خطوط میخی آمده‌اند و ردشان کرده‌ام، ولی یادم هست که آن بخش تاریخی‌ای را که در مورد ایران صحبت می‌کند دقیق می‌خواندم. توصیف و تمجیدهایش از فرهنگ و اندیشمندان ایرانی را می‌خواندم و کیف می‌کردم، حالا نه دقیقاً کیف از جنس خون پاک آریایی‌‌طور، که بیشتر از جنس «عه اینا بچه‌محلای مائن».
یک جمله‌ای داشت راسل که توی ذهنم خیلی محکم حک شده از همان زمان: ایران بعد از حمله مغول دیگر کمر راست نکرد. از آن جمله‌هایی شده که خیلی بی‌ربط و بی‌معنی الکی توی ذهنم تکرار می‌شوند هر از گاهی. مثلاً توی اتوبوس کارت می‌زنم و در حالی که می‌روم بنشینم روی صندلی می‌گویم ایران بعد از حمله مغول کمر راست نکرد. توی فروشگاه یک کیسه عدس می‌گذارم توی سبد خرید و می‌گویم ایران بعد از حمله مغول کمر راست نکرد…
حالا… این بی‌ربط‌ترین مقدمه جهان را نوشتم که بگویم این جمله بهترین وصف حال خودم شده. بعد از سال‌های سیاه، بعد از افسردگی سال‌های ۸۸ و ۸۹، کمر راست نکرده‌ام. لشکر مغول تارومارم کرده و من هنوز پخش زمینم. یک چیزی از دست رفته. البته کسی زندگی‌ام را نگاه کند نمی‌فهمد احتمالاً. دستاوردهایم توی این سال‌های بعد از سال‌های سیاه بیشتر از قبلش بوده. یک کارهایی کرده‌ام، که البته اصلاً شاخ غول شکستن نیستند، ولی برای خود سال‌های قبلم اصلاً انجامشان متصور نبود. مثلاً این که بروم یک رشته دیگر را شروع کنم خواندن، پایان‌نامه بنویسم، اپلای کنم و بیایم اینجا یک زندگی مستقل شروع کنم، به انگلیسی درس بخوانم و بدهم… ولی یک چیزی هست —یک چیز بزرگی— که از وجودم گم شده. یک شیرازه‌ای از زندگی‌ام کم شده. یک رشته‌ای گسسته شده و مهره‌های زندگی‌ام پخش‌وپلا شده‌اند این‌ور و آن‌ور. چیست که گم شده؟ می‌دانم و نمی‌دانم. مثل آن‌وقت‌ها که یک حس کلی و مبهم داری که کجای استدلال یکی غلط است، ولی باید بنشینی فکر کنی و تمرکز کنی تا درست بتوانی به زبانش بیاوری. حس می‌کنم باید این کار را بکنم. باید درست بنشینم تمرکز کنم که آن توده مه بی‌شکلی که دوروبر ذهنم پرسه می‌زند را شکار کنم؛ هی حواسم پرت می‌شود. هی تا می‌خواهم دقیق شوم، فکرم جاخالی می‌دهد، یا بدتر، اصلاً شروع نمی‌کنم که تمرکز کنم چون سرم گرم بازیگوشی می‌شود. وقتی وقتم آزاد است و فراغت بال دارم، عوض آن که بنشینم فکر کنم ترجیح می‌دهم وقتم را بکشم؛ نمی‌خواهم سختی فکر کردن را تحمل کنم. می‌نشینم عوضش توی یوتیوب مصاحبه‌های جیمز فرانکو  و لوئی سی‌کی را تماشا می‌کنم، یا آفیس را برای بار دوم و سوم می‌بینم.
ولی باید بنشینم فکر کنم. این مسأله را باید حل کنم. باید این فکرهای خام به قالب درنیامده را که دور سرم پرواز می‌کنند بگیرم و کنار هم مرتب کنم. توی همان سال‌های سیاه که حالم هنوز بد بود، یکی از دلایل کش آمدن بدحالی‌ام این بود که اصرار داشتم بفهمم چه به سرم آمده. نمی‌فهمیدم و به خاطر همین نفهمیدنم هم نمی‌خواستم بگذارم حالم خوب شود. مقاومت می‌کردم در مقابل چیزهای کوچک بی‌ادعایی که می‌توانستند حالم را خوب کنند بدون این که فهم و تحلیلی از اوضاع دستم بدهند. یکی از چیزهایی که باعث شد آخر حالم شروع کند بهتر شدن همین بود که دست از آن مقاومت ذهنی برداشتم. خیلی ساده وادادم. پذیرفتم که می‌شود آدم بدحالی را از سر بگذراند، بدون این که بفهمد قضیه چه بوده. که می‌شود مسأله‌ای حل شود بدون این که آدم خودش حلش کرده باشد. که لازم نیست آدم حتماً خوب‌حالی را به دست آورده باشد، می‌شود فقط لذتش را ببرد.
هنوز هم دلم می‌خواهد این باور کم‌رمق تازه‌یافته‌ام را حفظ کنم، چون فکر می‌کنم باور سالم‌تری است؛ مثل آن باور قبلی‌ام باشکوه و نجابتمندانه و شریف نیست، ولی سالم‌تر و معقول‌تر است. با این حال، همچنان فکر می‌کنم باید بنشینم و فکر کنم که چه اتفاقی افتاد و چه از وجودم کم شد توی آن سال‌ها. فهمیدن شاید شرط لازم خوب‌حالی نباشد، احتمالاً شرط کافی هم نباشد، ولی کمک‌کار است. خیلی وقت‌ها.

۱۳۹۷ خرداد ۲۰, یکشنبه

بکوش که در دلت طویله‌ای برای خودت داشته باشی، ناتانائیل

دیشب رفته‌ام توی جمع بچه‌های دانشکده و طبق معمول یک خرده باید وقت و انرژی صرف کنم تا احساس‌های نامطلوبم بگذرند: کمی افسردگی، احساس خالی بودن، یک احساس ناخوشایندی که دقیقاً نمی‌دانم چیست، مثل وقتی که مزه ناخوشایند چیزی هنوز زیر زبان آدم است.
معمولاً از جمع‌های دانشکده استقبال چندانی نمی‌کنم. آن اوائل فکر می‌کردم مجبورم بروم، چون اگر نروم از جمع جدا می‌افتم. آن تصویر کلیشه‌ای ایرانی‌هایی هم که نمی‌توانند قاطی جمع خارجی‌ها شوند و در نتیجه یا منزوی می‌شوند یا فقط با هم می‌جوشند، مثل تابلوی هشدار بالای سرم بود همیشه. الآن‌ها خیلی دیگر اذیت نمی‌کنم خودم را. به خودم می‌گویم وقتی این‌طور احوالت بد می‌شود بعد از بودن توی جمعشان، چه کاری است که خودت را اذیت کنی؟ این است که معمولاً پرهیز می‌کنم از جمعشان. سعی می‌کنم زیادی توی دورهمی‌هایشان نباشم، و فقط هرازگاهی بروم که خیلی هم غریبه نشوم ازشان. معمولاً وقت‌هایی می‌روم که یک مناسبتی باشد. دیروز هم دفاع یکی از بچه‌ها بود و بعد از دفاع همه راه افتادند سمت یک باری که تو دانشگاه است و محل دورهمی‌های همیشگی است. یک حد محدودی از بدحالی بعد از بودن توی جمع را می‌توانم تحمل کنم و به فوائدش می‌صرفد (این‌طور موجود سود و زیان حساب‌کننده‌ای شده‌ام).
قبلترها فکر می‌کردم این بدحالی همان بدحالی معمولی است که همیشه بعد از حضور توی جمع‌های نه چندان صمیمی دارم؛ همان خالی بودن و گیجی معمول، و البته تشدیدشده به خاطر این که خب بالاخره زبانم در حدی نیست که پابه‌پای حرف‌هایشان پیش بروم و موضوع صحبت‌هایشان هم برایم غریبه است. الآن‌ها فهمیده‌ام که چیزی بیشتر از آن است، چیزی که مختص همین جمع بچه‌های دانشکده است.
به نظرم بچه‌هایی که توی دانشکده با هم می‌پرند کم‌وبیش دو تا دسته شده‌اند: دسته بچه‌باحال‌ها و دسته dorkyها (واقعاً نمی‌دانم معادل فارسی‌اش چیست، وگرنه فارسی‌اش را می‌نوشتم). درست و حسابی نمی‌دانم چه ویژگی‌هایی هستند که این دو تا گروه را از هم جدا می‌کنند، ولی توی ذهنم دو تا گروه از هم کاملاً مجزایند. بچه‌باحال‌ها خوش‌مشرب‌ترند، بیشترشان آمریکایی و کانادایی‌اند، جوان‌ترند (مستقیم بعد از دبیرستان رفته‌اند دانشگاه و مستقیم بعد از لیسانسشان هم آمده‌اند اینجا)، آبجو و علف را دوست دارند و بدشان نمی‌آید چیزهای دیگر را هم امتحان کنند. دورکی‌ها آن‌قدرها خوش‌مصاحبت نیستند (زیاد ممکن است سکوت معذب‌کننده پیش بیاید اگر در جمعشان باشی)، غیر‌آمریکایی و غیرکانادایی بیشتر توی جمعشان دارند، سنشان معمولاً بالاتر است (بعضی‌هاشان چند سالی وقتشان را تلف کرده‌اند سر چیزهای دیگر)، آبجو و علف هم نقطه مرکزی جمعشان نیست. موضوع صحبت‌های دو تا گروه هم به نظرم با هم فرق می‌کند، هرچند که درست نمی‌دانم موضوع صحبت هرکدامشان چیست، مخصوصاً بچه‌باحال‌ها را؛ صحبت‌هایشان بیشتر به نظرم امتداد small talkها می‌آید (مجدداً نمی‌دانم چه معادل فارسی‌ای انتخاب کنم برایش)؛ یک مجموعه‌ای از اسمال‌تاک‌هایی که دنبال هم می‌آیند و خب بعضی هم بیشتر کش پیدا می‌کنند. دورکی‌ها را بیشتر دیده‌ام در مورد چیزهایی حرف بزنند که زمان بیشتری می‌خواهند: کتاب و فیلم و تفاوت‌های فرهنگی کشورهای مختلف و این‌جور چیزها. بچه‌باحال‌ها به نظرم در دنبال کردن فلسفه خیلی جدی‌تر و حرفه‌ای‌ترند. فلسفه را قشنگ به عنوان حرفه‌شان نگاه می‌کنند و جاه‌طلبی آکادمیک دارند و برایش تلاش هم می‌کنند. دورکی‌ها بیشتر از آن جهت فلسفه می‌خوانند که مغزشان تعطیل است یک کمی، که توی مکالمات معمولی آدم‌ها خارج می‌زنند چون فکرشان می‌رود سمت سؤال‌های عجیب غریبی که توی فلسفه فقط می‌شود دنبالشان گشت. بحث‌هایی که دقیقاً فلسفه آکادمیک نیستند، اما چیز دیگری جز فلسفه هم نیستند را توی جمع دورکی‌ها بیشتر می‌شود شنید.
حالا این ویژگی‌ها و تفاوت‌ها که می‌گویم خیلی دقیق و روشن نیستند (مخصوصاً آن تکه موضوع صبحت‌هایشان)، اما یک ویژگی هست که برایم خیلی پررنگ است: بچه‌باحال‌ها بیشتر در مورد بقیه آدم‌های دانشکده و به خصوص در مورد آن کارهایی که به نظرشان ضایع است حرف می‌ز‌نند، معمولاً هم یک‌طور ریشخندکننده‌ای. خیلی خیلی کمتر دیده‌ام دورکی‌ها این کار را بکنند. همین ویژگی‌شان است که به طور خاص حال من را بد می‌کند وقتی باهاشان وقت می‌گذرانم (البته هر کس من را یک‌کمی بشناسند با خواندن آن توصیفات قبلی هم می‌داند که من با دورکی‌ها آبم بیشتر توی یک جوب می‌رود —حتی شاید بدون خواندن آن توصیفات و فقط با شنیدن اسم دو تا گروه). این‌جور بی‌رحمی در مقابل مردم —همین که آدم اینقدر راحت از ویژگی‌های بد آدم‌های غائب حرف بزند— من را ناراحت می‌کند. آدم‌های مورد علاقه من آن‌ها هستند که ضایع بودن کارهای و رفتارها و بعضاً کل وجود آدم‌ها را می‌بینند و واکنششان —اگر نشانه‌ای ازش پیدا باشد— شرمندگی و احساس گناه و نهایتاً عصبانیت همدلانه و شریف است. اذیت شدنم را البته آن‌وقتی که توی جمعشان هستم نمی‌فهمم؛ آن موقع‌ها معمولاً تا حدی برایم جالب هم هست که سر دربیاورم در دانشکده چه می‌گذرد و بفهمم نظر عمومی راجع به فلان آدم و فلان کار و فلان اتفاق چیست، ولی معمولاً بعد از یک‌کمی وقت گذراندن باهاشان می‌بینم یک احساس تلخی و عدم امنیت و عذاب وجدانی نشسته ته دلم. این است که دلم می‌خواهد حذر کنم ازشان.
جالبی‌اش این است که بچه‌باحال‌ها جداجدا خیلی بچه‌های خوبی هستند. خیلی مؤدب و خوش‌برخورد و مهربانند. اما انگار با هم که می‌گردند آن بخش‌های نامهربان هم را تقویت می‌کنند. کلاً به نظرم جمع‌ها یک سری ویژگی‌هایی دارند که ورای ویژگی‌های تک‌تک اعضایشان است. بعضی ویژگی‌های فردی هستند که اثر تشدیدکننده دارند، دو نفری که آن ویژگی را دارند اگر به هم بیفتند هم را تشدید می‌کنند. راحت بودن در قضاوت کردن آدم‌ها، مسخره کردن کارهای ضایع، اساساً این دسته‌بندی ذهنی ضایع/باحال را داشتن از آن دست ویژگی‌هاست و به نظرم اتفاقی که توی جمع بچه‌باحال‌ها افتاده همین است. هر کدامشان یک اندکی این تمایل را داشته‌اند و این تمایل شده یک ویژگی جمعشان و حتی به آن‌هایی هم که این تمایل را نداشتند سرایت کرده. یک سریشان هستند که به نظرم جزو اعضای مرکزی گروه نیستند. ویژگی‌هایشان طوری است که عضو هر دو گروه می‌توانستند باشند، و آن اوائل با آدم‌های آن یکی گروه هم می‌گشتند، ولی کم‌کم یک‌دل عضو این یکی گروه شدند. این‌ها به طرز ویژه روی اعصاب منند. از دیدنشان یاد اعضای دون‌پایه گنگ‌ها می‌افتم. آن‌ها که خوشحالند که توی گنگ پذیرفته شده‌اند. که هر کار که می‌کنند فوراً ذوق‌زده نگاه می‌کنند به اعضای بزرگ‌تر ببیند واکنش آن‌ها چیست. همان‌ها که به قول جی لنو خنده‌هاشان زیرتر است. این‌ها آن آژیر خطری توی مغز من را که رویش درشت نوشته «رقت‌انگیز» به صدا درمی‌آورند و پشت‌بندش مجموعه احساسات درهم ناخوشایندی را که به این کلمه گره خورده‌اند در من زنده می‌کنند (من که مردم روی سنگ قبرم خواهند نوشت «اینجا آرامگاه آن است که همه عمر از رقت‌انگیز ترسید…»). اعضای اصلی گروه بچه‌باحال‌‌ها هیچ به قدر‌ این‌ها عصبانی‌ام نمی‌کنند.
حالا البته کل قضیه آنقدری شدید نیست. یعنی اصلاً این توصیف‌هایی که کردم همه تا حدی اغراق‌شده‌اند (البته به جز عصبانیت نامعقول من از آن‌ها که به نظرم دون‌پایه‌های گروه بچه‌باحال‌ها رسیده‌اند). گروه بچه‌باحال‌ها، حتی وقتی که با همند به نسبت مهربان و خوش‌قلب و سالمند. کلاً هم من در تشخیص این که دقیقاً چیست که از آدم‌ها روی اعصابم است خوب نیستم. فقط می‌فهمم که بعد از بعضی معاشرت‌ها بدروحیه و کج‌خلق و کم‌تحمل می‌شوم، و وقتی می‌خواهم دست بگذارم روی علتش معمولاً توصیفات پیچیده و برای دیگران غیرقابل‌فهمی به ذهنم می‌رسد. همیشه دلم می‌خواهد‌ با آن‌ها که دوستشان دارم و نظرشان را قبول دارم بنشینیم حرفش را بزنیم که ببینم آن‌ها می‌فهمند چه می‌گویم یا نه. مثلاً همین مورد هم. دلم می‌خواست می‌شد با هدو و راشکا و دیبو می‌نشستیم فیلم بازی را بازبینی می‌کردیم ببینم آن‌ها چه می‌گویند. معمولاً یک کمی من را دست می‌اندازند بابت این توصیفات عجیب غریبم از چیزهایی که روی اعصابم می‌روند. هدو مخصوصاً می‌گوید که سر درنمی‌آورد این چیزهای پیچیده‌ای که می‌گویم یعنی چه. ولی چند باری شده که بعدش «مستقلاً» شروع کرده یک چیز دیگری را که اذیتش می‌کند توصیف کند و آخرش معلوم شده داشته همان را که من می‌گفته‌ام می‌گفته با یک بیان دیگری.
حالا خلاصه این که دارم مرحله ریکاوری بعد از دورهمی را می‌گذرانم. ولی یک چیزی که دیشب بهش دقت کردم و خوشحالم کرد این بود که پشت سر گذاشتن بدحالی‌های بعد از معاشرت‌ها خیلی برایم راحت‌تر و سریع‌تر شده. دلیلش؟ یکی همین که یک توصیفی دارم از این که چیست که روی اعصابم است، و چیست که دوست نداشته‌ام توی جمع. دلیل مهم‌ترش، خیلی مهم‌ترش، این که یک چیزی دارم که مال خودم است و دوستش دارم. یک تصویری از خودم توی ذهنم شکل گرفته که در مقابل هجوم دیگران می‌توانم بهش پناه ببرم. یک‌جور هویت، متشکل از چیزها و کسانی که دوست دارم، چیزهایی که سلیقه‌ام می‌پسندد، آرزوهایم، هدف‌هایم، اصولی که حتی اگر پایه محکمی نداشته باشند، برایم مشخص‌اند و دلبستگی دارم بهشان… این‌ها انگار کوچک و نازک، ولی گرم و صمیمی و آشنا نشسته‌اند ته دلم و بعد از دیدن غریبگی‌های دنیای خارج که رویم را می‌گردانم طرفشان لبخند می‌نشیند به لبم از دیدن آشنایی‌شان. یک جور حال آهوی از طویله خران برگشته‌ای.

۱۳۹۷ خرداد ۱۲, شنبه

هزار لایه آن پوسته میان‌تهی

زشت است که این‌طور دل‌مشغول خودمم؟ منظورم از دل فکر است البته. نود درصد اوقات بیداریم یا به وقت تلف کردن می‌گذرد یا به از سر باز کردن ددلاین‌ها؛ توی آن ده درصد باقیمانده فقط دارم به خودم فکر می‌کنم. هی دارم با فکر خودم ورمی‌روم. خودم یک عمارت بزرگ غریب و تاریکی هستم که تمام مدت دارم راه می‌روم تویش. هی می‌روم بیرونش و از بیرون مه‌آلود نگاهش می‌کنم و باز برمی‌گردم تویش و در راهروهای پیچ‌ و واپیچش می‌گردم و در سیاهی دست به دیوارها می‌کشم. همین است که معمولاً حرفی ندارم به دیگران بزنم. وقتی که زمان‌هایت این‌طور بگذرند (و حتی وقت تلف کردن‌هایت جور جالبی نباشد که بشود حرفی ازشان کشید بیرون) آدم‌ها را که می‌بینی عزا می‌گیری که حالا با سکوت چه کنی. 
به چه فکر می‌کنم آن موقع‌ها که به خودم فکر می‌کنم؟ آیرانیکلی، به این که چرا به هیچ‌چیز دیگری فکر نمی‌کنم. که چطور شده (یا از اول چطور بوده) که هیچ‌چیز دیگر توجهم را جلب نمی‌کند. کلش فرآیند بی‌مغز و مایه‌ای است. ساختار است که هی در خودش بتند بدون این که به محتوایی شکل دهد. مثل دو آینه روبرو که هی در هم تکرار شوند بدون این که چیزی را نمایش دهند. همین است که من این‌طور بی‌حاصل و سترونم.
زشت است که این‌طور دل‌مشغول خودمم؟ نمی‌دانم. واقعاً نمی‌دانم. من در خیلی حیطه‌ها که مردم شهودهای قاطع اخلاقی دارند، هیچ قضاوت یا حس اخلاقی خاصی ندارم. در حیطه اخلاق فردی که به قطع و یقین ندارم. حتی دو روز پیش توی راه دانشگاه داشتم فکر می‌کردم که آیا بد است که آدم پارتنرش را شکنجه کند. نه آزار و اذیت جنسی که دو طرف ممکن است قرارداد کنند با هم. آزار و اذیت واقعی روانی. و خیلی جوابش به نظرم سرراست و ساده نبود راستش. اینقدر اوضاع اخلاقی‌ام وخیم است یعنی. یک خرده که مسئله از حیطه مسائل معمول و روزمره اخلاقی خارج شود، من هیچ نظری نمی‌توانم بدهم. «باید»ها هیچ تکان احساسی‌ای نمی‌دهندم. البته می‌دانم چه هستند بایدها، اما به نظرم در برابر «است»ها خیلی ضعیف و بی‌رمقند. است‌ها، واقعیت‌ها برایم آن چنان اصالت جامدی دارند که بایدها را به سخره می‌گیرند. نمی‌دانم پای بایدها به کجا بند است. بایدها به نظرم چهره‌های جدی و محترمی نمی‌رسند که است‌ها باید جوابگویشان باشند؛ برعکس، سربه‌هواهای خوش‌خیالی‌اند که باید در برابر واقعیت خشن شرمنده باشند. تنها زمین محکمی که می‌شناسم که پای بایدها را به جایی بند می‌کند این است که درد بد است. درد و رنج، و متعاقبش هرچه درد و رنج به بار بیاورد، بد است. و رنج، فقط وقتی رنج خالص است که تماماً از بیرون فرد نشأت بگیرد. وقتی که فقط یک فرد مطرح است (یا در آن فاصله نزدیک نزدیکی که معلوم نیست دیگری خود است یا دیگری) و فرد رنجی را یا آن‌چیز را که سبب رنجی می‌شود می‌خواهد، وقتی که آن خط قاطع بین رنج و لذت محو و گم می‌شود، وقتی مطلوب و نامطلوب به هم آمیخته می‌شوند، کل سیستم اخلاقی من سردرگم و ناکارآمد می‌شود. می‌شود البته با محاسبه سود و زیان درازمدت فکرهایی کرد و نتایجی گرفت، اما این محاسبه‌گری‌ها—اقلاً برای من— کم‌زورند، آن احساس اخلاقی را که انگیزه یا مانع عمل می‌شود ایجاد نمی‌کنند…
به بیراهه رفتم. فقط می‌خواستم توضیح بدهم که چرا نمی‌دانم این‌طور دل‌مشغولی دائم به خود بد است یا نه. یک حسکی دارم که احتمالاً بد است، ولی چندان جدی نیست. فقط در این حد است که قضاوت دیگران خیالی را که نوشته‌هایم را می‌خوانند تصور کنم و ببینمشان که سرزنش‌کنان رو برمی‌گردانند که بس است دیگر، خفه‌مان کردی بس که دست توی امعاء و احشای خودت کردی. سعی می‌کنم نادیده‌شان بگیرم. سعی می‌کنم احساس گناه نکنم در برابر روترش کردن خیالی‌شان. نوشتن برای من لازم است. اگر ننویسم از دست می‌روم. و چاره‌ای ندارم جز نوشتن از فکرهایم. فکرهای بی‌مایه‌ام که تکرار می‌کنند «من، من، من…» و در خود مکرر می‌شوند.

۱۳۹۷ خرداد ۸, سه‌شنبه

پیری، عشق و رقاص مرده

دلم برای نوشتن همین‌جوری تنگ شده. نوشتن الکی. نوشتن از این که روز آدم چه‌جوری گذشته، یا نوشتن از یک حسی که آدم دارد، یا یک فکر جالب به‌دردنخوری که آدم کرده، یک چیزی که قشنگ است، اما هیچ فایده‌ای ندارد. نوشتن از سر نوشتن، نه به خاطر این که آدم می‌خواهد افاضه حکمتی بکند، یا تحلیلی را بنویسد، چه تحلیل خود و احوالات خود، چه تحلیل یک واقعه و مفهوم و پدیده. نوشته‌هایی که وبلاگ قدیمم و فیسبوکم —آن‌وقت‌ها که هنوز عضوش بودم— ازشان پر بود.
نمی‌دانم هیچ‌وقت دیگر بتوانم آن‌جور بنویسم یا نه. آن‌جور نوشتن یک صبوری و فراغت و بازیگوشی ذهنی‌ای می‌خواهد که ندارم دیگر. الآن‌ها یا ذهنم خیلی شتاب‌زده و سرشلوغ است، یا خیلی رخوتناک و تنبل. آن حد وسط را که لازمه آن‌جور نوشتن، آن‌جور روایت کردن، آن‌جور ایستادن و نگاه فکر را دنبال هر چیز جالبی کشاندن است از دست داده‌ام. اما این دلیل اصلی‌اش نیست که نمی‌توانم. دلیل اصلی‌اش، این است که، رقاص درونم مرده.
یک میلی هست توی آدم‌ها… میل دیده شدن و تحسین شدن، میل بازی کردن، نه به خاطر آن که بازی جالب است و کیف دارد، که صرفاً به خاطر عضوی از بازی بودن، به عنوان بازیکن دیده شدن و تأیید گرفتن… این آن میلی است که من اسمش را گذاشته‌ام رقاصی. همان میلی که جور ناب و خالصش را آدم در بچه‌ها می‌بیند آن‌وقتی که آن جوک‌های کذایی‌شان را می‌گویند. جوک‌هایی که هیچ خنده‌دار نیستند، اصلاً معلوم نیست چرا اسمشان جوک است، جز این که این بچه هم دلش خواسته «جوک بگوید». بچه‌ها البته عزیز و بامزه و خنگند و تماشای همان میل عریانشان هم جالب است، اما خوشبختانه به تدریج که بزرگ‌تر می‌شوند یاد می‌گیرند که باید چیزی هم اضافه کنند به آن میل، که باید جوک‌هایشان خنده‌دار باشد. این فقط به آن خاطر نیست که می‌خواهند واکنش بهتری به دست بیاورند، به این خاطر هم هست که تماشاگر جدیدی پیدا می‌کنند: خودشان تماشاگر خودشان می‌شوند؛ یاد می‌گیرند جوک‌هایی بگویند که خودشان را هم بخنداند، یاد می‌گیرند که رقصشان به چشم خودشان هم باید قشنگ بیاید. بهترین رقاص‌ها آن‌ها هستند که برای خودشان می‌رقصند، به شوق آن لذتی که از تماشاچی رقص قشنگ بودن حاصلشان می‌شود. این لذت البته همه کار نیست. اگر بود، نمی‌رقصیدند و فقط محو رقص دیگران می‌شدند. این رفت‌وآمد دائمی بین رقاص و تماشاچی است که رقص را ممکن می‌کند، رفت‌وآمدی که گاهی آن‌قدر متواتر می‌شود که این دو در هم ملغم می‌شوند: در هیچ لحظه‌ای نمی‌توان گفت کدام کدام است.
آدم بزرگ‌تر که می‌شود، رقصیدن فقط به شوق رقاصی، بازی کردن فقط به خاطر بازی بودن، جوک گفتن فقط به خاطر جوک گفتن، نوشتن فقط به خاطر نویسنده بودن سخت‌ترش می‌شود. نه فقط این، که تحملش برای دیدن آن میل عریان رقاصی آدم‌بزرگ‌ها هم کمتر می‌شود؛ چشم آدم می‌گردد دنبال قشنگی رقصشان. این روزها زیاد پیش می‌آید که وقتی پست‌های جدید توی اینوریدر را می‌بینم سرسری نگاهشان کنم و بگذرم. قبل‌ترها یک التزام بی‌دلیلی داشتم که همه نوشته‌های وبلاگ‌هایی را که دنبال می‌کنم حتماً بخوانم. الآن‌ها راحت‌تر بعضی نوشته‌ها را بدون واقعاً خواندن می‌بندم. بعضاً نوشته‌ها به نظرم فقط از سر «من هم می‌نویسم» می‌آیند، خیلی معلوم است که نویسنده‌شان فقط دارد می‌گوید من «همانم» که این‌ها را نوشته‌ام، که دارد هویت می‌گیرد از صرف حرف زدنش، که دارد «خود»ش «می‌شود» به واسطه نوشتن، همان‌طور که بچه‌ها گاهی حرف می‌زنند، خودشان را نشان می‌دهند، جوک می‌گویند که باشند.
حالا البته این‌ها که می‌نویسم از سر تحقیر نیست. کلاً حس می‌کنم مدیران بلاگر و وردپرس و بلاگفا و غیره مشغول امضا جمع کردن باشند که به من بگویند بالاغیرتاً تو وبلاگ خواندن را تعطیل کن عوض این که هی بخوانی و بیایی چشم و ابرو نازک کنی. ولی واقعاً قصدم اصلاً این نیست. من رقاص‌ها را دوست دارم. آن میل عریان رقاصی هم به نظرم چیز خوبی است. گفتم همان میل است که رقص را ممکن می‌کند. به نظرم این میل، مستمر که باشد، رقاص‌ها را می‌برد به سمت قشنگ‌تر رقصیدن. همین میل است که چشم و گوش آدم را باز می‌کند که چیزهای قشنگ نامرئی را شکار کند و بپروراندشان و عرضه‌شان کند، که هم ذهن رقاص را به قشنگی آموخته می‌کند هم عضلاتش را برای رقصیدن پرورده. فقط دارم می‌گویم کم‌کم چشم‌های سخت‌گیرتری پیدا کرده‌ام برای ارزش و قشنگی. همین است که خودم نوشتن برایم سخت‌تر شده. این، و البته ضعیف و ناتوان شدن آن میل خالص رقاصی‌ام. دیگر ذهنم بیخود و بی‌جهت نمی‌دود دنبال فکرها و خیال‌ها که ورزشان بدهد و به شکل قشنگی درشان بیاورد. دیگر ذهنم گیر یک هیچ‌چیز نمی‌شود و از قشنگی‌های خرده‌ریزی که می‌شود حول آن هیچ‌چیز لطیف جمع کرد ذوق نمی‌کند. غم‌انگیز است. نه فقط از آن جهت که آدم دیگر نمی‌رقصد، بلکه از آن جهت که آدم قشنگی‌ها را هم کمتر می‌بیند. به فکر عرضه بودن، به فکر تولید بودن —هرچند ناخودآگاه و خودکار— چشم آدم را برای شکار زیبایی‌ها هم تیزتر می‌کند. شاید کسانی هم هستند که صرف تماشاچی زیبایی بودن سر کیفشان می‌آورد. برای من لذت از زیبایی همیشه تا حدی ناشی از رابطه شخصی خودم با آن بوده، ناشی از قرابت با مؤلفش، فهمیدن آن که چرا من هم اگر بودم همان را تولید می‌کردم —یا بهتر— نمی‌توانستم به آن خوبی تولید کنم… این اگر نه همه، که بخش بزرگی از لذت من از زیبایی بوده. من از بچگی رقاص بوده‌ام آخر...

و آن رقاص، چند وقتی است که، دیگر، مرده است. چه شد که رقاصکم مرد؟ که فریادهایش در بالش بی‌صدا شد و دست و پایش کم‌کم از حرکت ایستاد؟… آه همیشه پای عشق در میان است.


پی‌نوشت: بهترین رقاص‌ها آن‌ها هستند که برای خودشان می‌رقصند؟ شاید نه. شاید بهترین رقاص‌ها آن‌ها باشند که از خود تکان خوردن، از خود مرتعش شدن لذت می‌برند. شاید. ولی بعید می‌دانم. گمانم افسانه رقاصی که با رقصش یکی می‌شود و در مستی رقصش بی‌خبر می‌شود دروغ باشد. راست باشد هم مواقع نادری رخ می‌دهد… نمی‌دانم… کلاً دارم چرت‌وپرت می‌گویم. نوشته‌ام پر از تناقض و ابهام است احتمالاً. و من توان بهتر، قشنگ‌تر، ارزشمندتر کردنش را ندارم. چون رقاص، آن رقاصک…

۱۳۹۷ خرداد ۱, سه‌شنبه

خوشحالم که خانه‌ام

سه چهار هفته پیش ایران بودم. اولین بار بود که بعد از اینجا آمدنم برمی‌گشتم. سفرم سر جمع با آن دو روزی که توی راه بودم دو هفته هم نشد. خیلی راغب نبودم که بروم راستش. اینجا سرم، شلوغ که نه، گرم بود و ایران هم چندان خبری نبود که ترغیبم کند به رفتن. من راستش چندان دلتنگ کسی نمی‌شوم. یعنی اصلاً نمی‌شوم. اصلاً دقیقاً نمی‌دانم دلتنگی که می‌گویند کدام حس است. بچه‌تر که بودم گاهی، خیلی بی‌خبر و بی‌ربط، حس دلتنگی و دل‌گرفتگی برای یک نفر بهم هجوم می‌آورد. ولی آن خیلی شدید و ناگهانی بود، و بعد هم مرتفع می‌شد. این دلتنگی که مردم می‌گویند انگار یک حال مدام، یک وضعیت است، که من نمی‌دانم چیست. اگر به کسی بگویم دلتنگش شده‌ام (که معمولاً در جواب اظهار دلتنگی دیگران است) احتمال قریب به یقین دارم دروغ می‌گویم. حالا دقیقاً دروغ که نه، دارم به یک تعریفی که توی ذهنم برای این کلمه قرارداد کرده‌ام ارجاع می‌دهم: که خیلی خوشحال خواهم شد اگر طرف را ببینم، و این یکی را معمولاً دروغ نمی‌گویم.
با وجود این که قبل رفتن چندان دلم به رفتن نمی‌کشید، اما بعد که رفتم خوشحال شدم که رفته‌ام. سر جمع خوب بود. خوشحال شدم از دیدن همه و محبتشان توی دلم تازه شد. چند تا خبر بد هم شنیدم البته. بهم خبر دادند که مادربزرگم دو سه ماهی است که مرده. مادر پدرم. خیلی پیر بود. ولی ازکارافتاده و زمین‌گیر نبود. برای خودش آهسته آهسته می‌رفت و می‌آمد. مثل این که یک بار خورده زمین و جاییش شکسته. بعد که داشته خوب می‌شده، یک بار سکته مغزی کرده و بعد از سکته مغزی دیگر سر پا نشده. انگار قدرت تکلمش را از دست داده و بعد از به هوش آمدن توی بیمارستان که خودش  وضعیتش را فهمیده خیلی روحیه‌اش را باخته. از خیلی قبل‌تر هم گوش‌هایش سنگین شده بود. این است که آن دو سه ماهی که بعد از سکته زنده بوده، خیلی نمی‌توانسته ارتباطی برقرار کند با کسی.
من حدس زده بودم که شاید مرده باشد. یک بار که زنگ زده بودم با مامان و بابام حرف بزنم راهی مسافرت شده بودند که بروند دیدنش. به من گفتند که حالش بد شده. بعد هم گفتند که بهتر شده و من باور کرده بودم. هر بار مخصوصاً حالش را پرسیده بودم که ببینم چه می‌گویند، و وقتی گفته بودند خوب است باور کرده بودم. یعنی خیلی ارادی ترجیح داده بودم باور کنم و خیلی فکر نکنم به احتمال آن‌وری‌اش. 
خیلی ناراحت شدم از مردنش. به هم نزدیک نبودیم. زندگی توی دو تا شهر و سالی دو سه بار همدیگر را دیدن، و وجود شصت، هفتاد نوه و نمی‌دانم چند تا نتیجه و نبیره و ندیده خیلی امکان نزدیکی نمی‌گذاشت، آن هم با آن فضای یک‌جورهایی رسمی‌ای که روابط آن فامیل دارد. ولی دوستش داشتم. خیلی خیلی مهربان بود. اصلاً نمی‌توانم تصور کنم که هیچ‌وقت به کسی اخم‌وتخمی کرده باشد یا حرف ناخوشایندی راجع به کسی از دهانش درآمده باشد. من به خاطر این مهربانی و خوش‌قلبی‌اش، و تا حدی هم از لج جو مردسالارانه آن فامیل و آن ابهتی که همه‌شان برای شوهرش —که پدربزرگم باشد— قائل بودند، خیلی محبتش را داشتم.
چند روز اول که آنجا بودم بهم نگفتند که مرده. یعنی اصلاً هیچ‌وقت نگفتند. حتی وقتی که سوغاتی‌هایی که برایش آورده بودم را نشانشان می‌دادم. یک‌وقتی سر ناهار خبر مرگ شوهرخاله مامانم را بهم دادند. ظاهراً او هم سکته کرده بوده. کمی بعد از رفتن من. خیلی تعجب کردم. سر حال بود و اصلاً کسی فکر مردنش نبود. بعد که این را گفتند، من دوباره حال مادر —مادربزرگم را صدا می‌کردیم مادر— پرسیدم. بابایم یک چیزی گفت تو مایه‌های این که مادر هم راحت و خوب‌اند و من باز خواستم باور کنم. چند دقیقه بعدش که توی اتاق تنها نشسته بودم اما دیدم دیگر نمی‌شود باور کنم. رفتم از لابه‌لای بغض از مامانم پرسیدم «مادر مرده‌اند؟» و گفت آره.
نمی‌دانم چه فکری کردند که به من خبر ندادند، و اصلاً کی می‌خواستند بگویند. ولی چندان هم ناراحت نشدم که نگفتند. راستش من را مردن آدم‌ها چندان تکان نمی‌دهد. زیادی به واقعیت زندگی و این که همه می‌میرند فکر کرده‌ام و ارتباط بین آن حقیقت کلی و موارد جزئی‌اش برایم چندان ارتباط بعیدی نیست. به جز البته در مورد مرگ پدربزرگم، بابای مامانم، که مرگش هنوز هم برایم یک واقعیت انتزاعی دوری است که هر بار واقعاً-اتفاق‌-افتادگی‌اش از نو متعجبم می‌کند و هر از گاهی بی‌ربط و بی‌گدار به گریه‌ام می‌اندازد. به جز او، اگر مرگ کسی توی روابطم تأثیر چندانی نداشته باشد چندان حالم را عوض نمی‌کند. به نظرم خوب بود که نگفتند چون واقعاً تغییری توی حال من ایجاد نمی‌کرد: من عزاداری به سبک خودم را خواهم کرد؛ این که هر از گاهی یک هو یادش بیفتم و اشک به چشمم بیاید، کمی بهش فکر بکنم و بعد حواسم پرت چیز دیگری شود. اگر گفته بودند، فقط آن موقعی که راهی رفتن بودم و آن دیدارهای اولی که باهاشان می‌داشتم معذب می‌شدند. درست نمی‌دانستم چه حسی باید نشان بدهم و اذیت می‌شدم. من دوست ندارم نشانه‌های احساسات واقعی بروز بدهم در برخوردم با خانواده. احساسات سرسری و بوس و بغل چرا، اما احساسات واقعی‌ام را نه. چندان هم البته جلوی خودم را نمی‌گیرم، اگر گریه‌ام بگیرد گریه‌ام را نمی‌خورم. ولی سعی می‌کنم گریه‌ام نگیرد. یعنی خودبخود توی یک مود مصنوعی‌ای قرار می‌گیرم که احساسات واقعی‌ام چندان برانگیخته نمی‌شوند، مگر موارد این‌جوری. 
یک بار آن اواخر که آنجا بودم، دایی‌ کوچکه‌ام جلوی جمع پرسید که آیا از مردن شوهرخاله مادرم ناراحت شده‌ام. یک کمی با وحشت نگاهش کردم. تعجب آمیخته به وحشت از این کاری که دارد می‌کند. تنها واکنشی که به ذهنم رسید که نشان بدهم این بود که سری تکان بدهم که معلوم است. بعدش اضافه کرد که «مادرت هم که مردند…» و من دیگر اشک‌هایم راه افتاد. زنش گمانم زیر لبی دعوایش کرد که این چه کاری بوده که کرده، ولی من می‌فهمم چرا. یک بار هم، در اوج عزای پدربزرگم، آن یکی دایی‌ام ازم پرسیده بود که آیا من هم می‌فهمم پدربزرگم مرده یا نه. فکر می‌کنم به چشم آن‌‌ها من جانور غریبی می‌رسم. یک موجودی که سر و چشمش معلوم نیست کدام است، اصلاً معلوم نیست موجود زنده است یا نه، و آدم سیخونکی بهش می‌زند که ببیند تکان می‌خورد یا نه. بهشان حق می‌دهم… نه حق نمی‌دهم، به نظرم بی‌شرف و سنگدلند، اما می‌فهم چرا باید این‌طور باشند نسبت به من. از بعد از افسردگی‌های دوران نوجوانی‌ام، خیلی وقت است که نگذاشته‌ام هیچ تکه واقعی‌ای از من پیششان درز کند (حالا بماند که خودم هم چندان دستم به تکه‌های واقعی خودم نمی‌رسد). اصلاً نمی‌دانم از من چقدر می‌دانند. فقط از اتفاقات جامد زندگی‌ام خبردار می‌شوند. از اصفهان رفتنم فهمیدند که زده‌ام به فلسفه، دم آمدنم اینجا فهمیدند که می‌خواهم از ایران بروم، یک ازدواج خیلی معمولی ازم دیده‌اند (و اصلاً نمی‌دانم اینقدر من را می‌شناسند که بدانند ازدواج خیلی معمولی برای من چیز غریبی است) و بعدتر یک طلاق عجیب بدون توضیح کافی…
شاید هم این بخشی از ماجراست البته، بخشی از توضیح برخوردهایشان با من. بخشیش هم شاید این است که من بالاخره یک کسی هستم که توی وبلاگش می‌نویسد اصلاً نمی‌داند دلتنگی یعنی چه. گاهی از دریچه چشم دیگران که خودم را نگاه می‌کنم به نظر موجود عجیبی می‌رسم. بعد از دریچه چشم خودم به خودم نگاه می‌کنم و می‌گویم کجایش را دیده‌اند…