۱۳۹۷ خرداد ۸, سه‌شنبه

پیری، عشق و رقاص مرده

دلم برای نوشتن همین‌جوری تنگ شده. نوشتن الکی. نوشتن از این که روز آدم چه‌جوری گذشته، یا نوشتن از یک حسی که آدم دارد، یا یک فکر جالب به‌دردنخوری که آدم کرده، یک چیزی که قشنگ است، اما هیچ فایده‌ای ندارد. نوشتن از سر نوشتن، نه به خاطر این که آدم می‌خواهد افاضه حکمتی بکند، یا تحلیلی را بنویسد، چه تحلیل خود و احوالات خود، چه تحلیل یک واقعه و مفهوم و پدیده. نوشته‌هایی که وبلاگ قدیمم و فیسبوکم —آن‌وقت‌ها که هنوز عضوش بودم— ازشان پر بود.
نمی‌دانم هیچ‌وقت دیگر بتوانم آن‌جور بنویسم یا نه. آن‌جور نوشتن یک صبوری و فراغت و بازیگوشی ذهنی‌ای می‌خواهد که ندارم دیگر. الآن‌ها یا ذهنم خیلی شتاب‌زده و سرشلوغ است، یا خیلی رخوتناک و تنبل. آن حد وسط را که لازمه آن‌جور نوشتن، آن‌جور روایت کردن، آن‌جور ایستادن و نگاه فکر را دنبال هر چیز جالبی کشاندن است از دست داده‌ام. اما این دلیل اصلی‌اش نیست که نمی‌توانم. دلیل اصلی‌اش، این است که، رقاص درونم مرده.
یک میلی هست توی آدم‌ها… میل دیده شدن و تحسین شدن، میل بازی کردن، نه به خاطر آن که بازی جالب است و کیف دارد، که صرفاً به خاطر عضوی از بازی بودن، به عنوان بازیکن دیده شدن و تأیید گرفتن… این آن میلی است که من اسمش را گذاشته‌ام رقاصی. همان میلی که جور ناب و خالصش را آدم در بچه‌ها می‌بیند آن‌وقتی که آن جوک‌های کذایی‌شان را می‌گویند. جوک‌هایی که هیچ خنده‌دار نیستند، اصلاً معلوم نیست چرا اسمشان جوک است، جز این که این بچه هم دلش خواسته «جوک بگوید». بچه‌ها البته عزیز و بامزه و خنگند و تماشای همان میل عریانشان هم جالب است، اما خوشبختانه به تدریج که بزرگ‌تر می‌شوند یاد می‌گیرند که باید چیزی هم اضافه کنند به آن میل، که باید جوک‌هایشان خنده‌دار باشد. این فقط به آن خاطر نیست که می‌خواهند واکنش بهتری به دست بیاورند، به این خاطر هم هست که تماشاگر جدیدی پیدا می‌کنند: خودشان تماشاگر خودشان می‌شوند؛ یاد می‌گیرند جوک‌هایی بگویند که خودشان را هم بخنداند، یاد می‌گیرند که رقصشان به چشم خودشان هم باید قشنگ بیاید. بهترین رقاص‌ها آن‌ها هستند که برای خودشان می‌رقصند، به شوق آن لذتی که از تماشاچی رقص قشنگ بودن حاصلشان می‌شود. این لذت البته همه کار نیست. اگر بود، نمی‌رقصیدند و فقط محو رقص دیگران می‌شدند. این رفت‌وآمد دائمی بین رقاص و تماشاچی است که رقص را ممکن می‌کند، رفت‌وآمدی که گاهی آن‌قدر متواتر می‌شود که این دو در هم ملغم می‌شوند: در هیچ لحظه‌ای نمی‌توان گفت کدام کدام است.
آدم بزرگ‌تر که می‌شود، رقصیدن فقط به شوق رقاصی، بازی کردن فقط به خاطر بازی بودن، جوک گفتن فقط به خاطر جوک گفتن، نوشتن فقط به خاطر نویسنده بودن سخت‌ترش می‌شود. نه فقط این، که تحملش برای دیدن آن میل عریان رقاصی آدم‌بزرگ‌ها هم کمتر می‌شود؛ چشم آدم می‌گردد دنبال قشنگی رقصشان. این روزها زیاد پیش می‌آید که وقتی پست‌های جدید توی اینوریدر را می‌بینم سرسری نگاهشان کنم و بگذرم. قبل‌ترها یک التزام بی‌دلیلی داشتم که همه نوشته‌های وبلاگ‌هایی را که دنبال می‌کنم حتماً بخوانم. الآن‌ها راحت‌تر بعضی نوشته‌ها را بدون واقعاً خواندن می‌بندم. بعضاً نوشته‌ها به نظرم فقط از سر «من هم می‌نویسم» می‌آیند، خیلی معلوم است که نویسنده‌شان فقط دارد می‌گوید من «همانم» که این‌ها را نوشته‌ام، که دارد هویت می‌گیرد از صرف حرف زدنش، که دارد «خود»ش «می‌شود» به واسطه نوشتن، همان‌طور که بچه‌ها گاهی حرف می‌زنند، خودشان را نشان می‌دهند، جوک می‌گویند که باشند.
حالا البته این‌ها که می‌نویسم از سر تحقیر نیست. کلاً حس می‌کنم مدیران بلاگر و وردپرس و بلاگفا و غیره مشغول امضا جمع کردن باشند که به من بگویند بالاغیرتاً تو وبلاگ خواندن را تعطیل کن عوض این که هی بخوانی و بیایی چشم و ابرو نازک کنی. ولی واقعاً قصدم اصلاً این نیست. من رقاص‌ها را دوست دارم. آن میل عریان رقاصی هم به نظرم چیز خوبی است. گفتم همان میل است که رقص را ممکن می‌کند. به نظرم این میل، مستمر که باشد، رقاص‌ها را می‌برد به سمت قشنگ‌تر رقصیدن. همین میل است که چشم و گوش آدم را باز می‌کند که چیزهای قشنگ نامرئی را شکار کند و بپروراندشان و عرضه‌شان کند، که هم ذهن رقاص را به قشنگی آموخته می‌کند هم عضلاتش را برای رقصیدن پرورده. فقط دارم می‌گویم کم‌کم چشم‌های سخت‌گیرتری پیدا کرده‌ام برای ارزش و قشنگی. همین است که خودم نوشتن برایم سخت‌تر شده. این، و البته ضعیف و ناتوان شدن آن میل خالص رقاصی‌ام. دیگر ذهنم بیخود و بی‌جهت نمی‌دود دنبال فکرها و خیال‌ها که ورزشان بدهد و به شکل قشنگی درشان بیاورد. دیگر ذهنم گیر یک هیچ‌چیز نمی‌شود و از قشنگی‌های خرده‌ریزی که می‌شود حول آن هیچ‌چیز لطیف جمع کرد ذوق نمی‌کند. غم‌انگیز است. نه فقط از آن جهت که آدم دیگر نمی‌رقصد، بلکه از آن جهت که آدم قشنگی‌ها را هم کمتر می‌بیند. به فکر عرضه بودن، به فکر تولید بودن —هرچند ناخودآگاه و خودکار— چشم آدم را برای شکار زیبایی‌ها هم تیزتر می‌کند. شاید کسانی هم هستند که صرف تماشاچی زیبایی بودن سر کیفشان می‌آورد. برای من لذت از زیبایی همیشه تا حدی ناشی از رابطه شخصی خودم با آن بوده، ناشی از قرابت با مؤلفش، فهمیدن آن که چرا من هم اگر بودم همان را تولید می‌کردم —یا بهتر— نمی‌توانستم به آن خوبی تولید کنم… این اگر نه همه، که بخش بزرگی از لذت من از زیبایی بوده. من از بچگی رقاص بوده‌ام آخر...

و آن رقاص، چند وقتی است که، دیگر، مرده است. چه شد که رقاصکم مرد؟ که فریادهایش در بالش بی‌صدا شد و دست و پایش کم‌کم از حرکت ایستاد؟… آه همیشه پای عشق در میان است.


پی‌نوشت: بهترین رقاص‌ها آن‌ها هستند که برای خودشان می‌رقصند؟ شاید نه. شاید بهترین رقاص‌ها آن‌ها باشند که از خود تکان خوردن، از خود مرتعش شدن لذت می‌برند. شاید. ولی بعید می‌دانم. گمانم افسانه رقاصی که با رقصش یکی می‌شود و در مستی رقصش بی‌خبر می‌شود دروغ باشد. راست باشد هم مواقع نادری رخ می‌دهد… نمی‌دانم… کلاً دارم چرت‌وپرت می‌گویم. نوشته‌ام پر از تناقض و ابهام است احتمالاً. و من توان بهتر، قشنگ‌تر، ارزشمندتر کردنش را ندارم. چون رقاص، آن رقاصک…

۱۳۹۷ خرداد ۱, سه‌شنبه

خوشحالم که خانه‌ام

سه چهار هفته پیش ایران بودم. اولین بار بود که بعد از اینجا آمدنم برمی‌گشتم. سفرم سر جمع با آن دو روزی که توی راه بودم دو هفته هم نشد. خیلی راغب نبودم که بروم راستش. اینجا سرم، شلوغ که نه، گرم بود و ایران هم چندان خبری نبود که ترغیبم کند به رفتن. من راستش چندان دلتنگ کسی نمی‌شوم. یعنی اصلاً نمی‌شوم. اصلاً دقیقاً نمی‌دانم دلتنگی که می‌گویند کدام حس است. بچه‌تر که بودم گاهی، خیلی بی‌خبر و بی‌ربط، حس دلتنگی و دل‌گرفتگی برای یک نفر بهم هجوم می‌آورد. ولی آن خیلی شدید و ناگهانی بود، و بعد هم مرتفع می‌شد. این دلتنگی که مردم می‌گویند انگار یک حال مدام، یک وضعیت است، که من نمی‌دانم چیست. اگر به کسی بگویم دلتنگش شده‌ام (که معمولاً در جواب اظهار دلتنگی دیگران است) احتمال قریب به یقین دارم دروغ می‌گویم. حالا دقیقاً دروغ که نه، دارم به یک تعریفی که توی ذهنم برای این کلمه قرارداد کرده‌ام ارجاع می‌دهم: که خیلی خوشحال خواهم شد اگر طرف را ببینم، و این یکی را معمولاً دروغ نمی‌گویم.
با وجود این که قبل رفتن چندان دلم به رفتن نمی‌کشید، اما بعد که رفتم خوشحال شدم که رفته‌ام. سر جمع خوب بود. خوشحال شدم از دیدن همه و محبتشان توی دلم تازه شد. چند تا خبر بد هم شنیدم البته. بهم خبر دادند که مادربزرگم دو سه ماهی است که مرده. مادر پدرم. خیلی پیر بود. ولی ازکارافتاده و زمین‌گیر نبود. برای خودش آهسته آهسته می‌رفت و می‌آمد. مثل این که یک بار خورده زمین و جاییش شکسته. بعد که داشته خوب می‌شده، یک بار سکته مغزی کرده و بعد از سکته مغزی دیگر سر پا نشده. انگار قدرت تکلمش را از دست داده و بعد از به هوش آمدن توی بیمارستان که خودش  وضعیتش را فهمیده خیلی روحیه‌اش را باخته. از خیلی قبل‌تر هم گوش‌هایش سنگین شده بود. این است که آن دو سه ماهی که بعد از سکته زنده بوده، خیلی نمی‌توانسته ارتباطی برقرار کند با کسی.
من حدس زده بودم که شاید مرده باشد. یک بار که زنگ زده بودم با مامان و بابام حرف بزنم راهی مسافرت شده بودند که بروند دیدنش. به من گفتند که حالش بد شده. بعد هم گفتند که بهتر شده و من باور کرده بودم. هر بار مخصوصاً حالش را پرسیده بودم که ببینم چه می‌گویند، و وقتی گفته بودند خوب است باور کرده بودم. یعنی خیلی ارادی ترجیح داده بودم باور کنم و خیلی فکر نکنم به احتمال آن‌وری‌اش. 
خیلی ناراحت شدم از مردنش. به هم نزدیک نبودیم. زندگی توی دو تا شهر و سالی دو سه بار همدیگر را دیدن، و وجود شصت، هفتاد نوه و نمی‌دانم چند تا نتیجه و نبیره و ندیده خیلی امکان نزدیکی نمی‌گذاشت، آن هم با آن فضای یک‌جورهایی رسمی‌ای که روابط آن فامیل دارد. ولی دوستش داشتم. خیلی خیلی مهربان بود. اصلاً نمی‌توانم تصور کنم که هیچ‌وقت به کسی اخم‌وتخمی کرده باشد یا حرف ناخوشایندی راجع به کسی از دهانش درآمده باشد. من به خاطر این مهربانی و خوش‌قلبی‌اش، و تا حدی هم از لج جو مردسالارانه آن فامیل و آن ابهتی که همه‌شان برای شوهرش —که پدربزرگم باشد— قائل بودند، خیلی محبتش را داشتم.
چند روز اول که آنجا بودم بهم نگفتند که مرده. یعنی اصلاً هیچ‌وقت نگفتند. حتی وقتی که سوغاتی‌هایی که برایش آورده بودم را نشانشان می‌دادم. یک‌وقتی سر ناهار خبر مرگ شوهرخاله مامانم را بهم دادند. ظاهراً او هم سکته کرده بوده. کمی بعد از رفتن من. خیلی تعجب کردم. سر حال بود و اصلاً کسی فکر مردنش نبود. بعد که این را گفتند، من دوباره حال مادر —مادربزرگم را صدا می‌کردیم مادر— پرسیدم. بابایم یک چیزی گفت تو مایه‌های این که مادر هم راحت و خوب‌اند و من باز خواستم باور کنم. چند دقیقه بعدش که توی اتاق تنها نشسته بودم اما دیدم دیگر نمی‌شود باور کنم. رفتم از لابه‌لای بغض از مامانم پرسیدم «مادر مرده‌اند؟» و گفت آره.
نمی‌دانم چه فکری کردند که به من خبر ندادند، و اصلاً کی می‌خواستند بگویند. ولی چندان هم ناراحت نشدم که نگفتند. راستش من را مردن آدم‌ها چندان تکان نمی‌دهد. زیادی به واقعیت زندگی و این که همه می‌میرند فکر کرده‌ام و ارتباط بین آن حقیقت کلی و موارد جزئی‌اش برایم چندان ارتباط بعیدی نیست. به جز البته در مورد مرگ پدربزرگم، بابای مامانم، که مرگش هنوز هم برایم یک واقعیت انتزاعی دوری است که هر بار واقعاً-اتفاق‌-افتادگی‌اش از نو متعجبم می‌کند و هر از گاهی بی‌ربط و بی‌گدار به گریه‌ام می‌اندازد. به جز او، اگر مرگ کسی توی روابطم تأثیر چندانی نداشته باشد چندان حالم را عوض نمی‌کند. به نظرم خوب بود که نگفتند چون واقعاً تغییری توی حال من ایجاد نمی‌کرد: من عزاداری به سبک خودم را خواهم کرد؛ این که هر از گاهی یک هو یادش بیفتم و اشک به چشمم بیاید، کمی بهش فکر بکنم و بعد حواسم پرت چیز دیگری شود. اگر گفته بودند، فقط آن موقعی که راهی رفتن بودم و آن دیدارهای اولی که باهاشان می‌داشتم معذب می‌شدند. درست نمی‌دانستم چه حسی باید نشان بدهم و اذیت می‌شدم. من دوست ندارم نشانه‌های احساسات واقعی بروز بدهم در برخوردم با خانواده. احساسات سرسری و بوس و بغل چرا، اما احساسات واقعی‌ام را نه. چندان هم البته جلوی خودم را نمی‌گیرم، اگر گریه‌ام بگیرد گریه‌ام را نمی‌خورم. ولی سعی می‌کنم گریه‌ام نگیرد. یعنی خودبخود توی یک مود مصنوعی‌ای قرار می‌گیرم که احساسات واقعی‌ام چندان برانگیخته نمی‌شوند، مگر موارد این‌جوری. 
یک بار آن اواخر که آنجا بودم، دایی‌ کوچکه‌ام جلوی جمع پرسید که آیا از مردن شوهرخاله مادرم ناراحت شده‌ام. یک کمی با وحشت نگاهش کردم. تعجب آمیخته به وحشت از این کاری که دارد می‌کند. تنها واکنشی که به ذهنم رسید که نشان بدهم این بود که سری تکان بدهم که معلوم است. بعدش اضافه کرد که «مادرت هم که مردند…» و من دیگر اشک‌هایم راه افتاد. زنش گمانم زیر لبی دعوایش کرد که این چه کاری بوده که کرده، ولی من می‌فهمم چرا. یک بار هم، در اوج عزای پدربزرگم، آن یکی دایی‌ام ازم پرسیده بود که آیا من هم می‌فهمم پدربزرگم مرده یا نه. فکر می‌کنم به چشم آن‌‌ها من جانور غریبی می‌رسم. یک موجودی که سر و چشمش معلوم نیست کدام است، اصلاً معلوم نیست موجود زنده است یا نه، و آدم سیخونکی بهش می‌زند که ببیند تکان می‌خورد یا نه. بهشان حق می‌دهم… نه حق نمی‌دهم، به نظرم بی‌شرف و سنگدلند، اما می‌فهم چرا باید این‌طور باشند نسبت به من. از بعد از افسردگی‌های دوران نوجوانی‌ام، خیلی وقت است که نگذاشته‌ام هیچ تکه واقعی‌ای از من پیششان درز کند (حالا بماند که خودم هم چندان دستم به تکه‌های واقعی خودم نمی‌رسد). اصلاً نمی‌دانم از من چقدر می‌دانند. فقط از اتفاقات جامد زندگی‌ام خبردار می‌شوند. از اصفهان رفتنم فهمیدند که زده‌ام به فلسفه، دم آمدنم اینجا فهمیدند که می‌خواهم از ایران بروم، یک ازدواج خیلی معمولی ازم دیده‌اند (و اصلاً نمی‌دانم اینقدر من را می‌شناسند که بدانند ازدواج خیلی معمولی برای من چیز غریبی است) و بعدتر یک طلاق عجیب بدون توضیح کافی…
شاید هم این بخشی از ماجراست البته، بخشی از توضیح برخوردهایشان با من. بخشیش هم شاید این است که من بالاخره یک کسی هستم که توی وبلاگش می‌نویسد اصلاً نمی‌داند دلتنگی یعنی چه. گاهی از دریچه چشم دیگران که خودم را نگاه می‌کنم به نظر موجود عجیبی می‌رسم. بعد از دریچه چشم خودم به خودم نگاه می‌کنم و می‌گویم کجایش را دیده‌اند…

۱۳۹۶ بهمن ۱۰, سه‌شنبه

بدتر از آدم‌های احمق زیادی معتمد‌به‌نفس آدم‌های یک‌کمی خفن‌اند که اعتمادبه‌نفس زیادی دارند.

۱۳۹۶ آبان ۲۸, یکشنبه

فکر می‌کنم فهمیدن یعنی ارتباط برقرار کردن. فهمیدن یک چیز یعنی فهمیدن این که چطور آن چیز به چیزهای مرتبط بهش مرتبط می‌شود، یعنی پیدا کردن جای آن چیز در یک شبکه کلی. مثلاً من اگر بخواهم معنی کلمه مهربان را بفهمم، باید ببینم این کلمه در چه موقعیت‌هایی به کار می‌رود و چطور به آن موقعیت‌ها مرتبط می‌شود، باید ببینم مهربانی چطور به باقی رفتارها و احساسات و عواطف مرتبط می‌شود. در یک سطح دیگر می‌توانم دقت کنم که مهربان مهر است به علاوه بان؛ و آن‌وقت این کلمه مرتبط می‌شود به «مهر» و شبکه‌ای که به آن متصل است، و «بان» و کاری که این پسوند با کلمه‌ها می‌کند. 
وقتی چیزی که آدم می‌خواهد بفهمد مرکب است، علاوه بر فهم پیوندش با چیزهای بیرونی، فهمیدن پیوندهای درونی هم مهم است. معنای جمله را که بخواهی بفهمی باید بفهمی هر کدام از اجزای جمله چه می‌کنند و چطور به هم مرتبط می‌شوند. یک متن را که بخواهی بفهمی، باید بفهمی هر تکه متن چطور به بقیه تکه‌هایش مرتبط می‌شود، باید ساختاری را پیدا کنی که آن تکه‌ها تویش می‌نشینند و با هم یک کل می‌سازند.
حالا مستقل از این که این برداشت از فهم درست باشد یا نه، به نظرم فهمیدن دو جور است: یا خودآگاه است و یا ناخودآگاه. می‌شود که آدم به آن پیوندها و ربط‌ها آگاهانه فکر نکرده باشد (یا حتی نتواند بکند)، اما پایش که افتاد جوری عمل کند که آن چیز در جای درستش در شبکه چفت شود. علاوه بر‌ آن، به نظرم فهمیدن یا خودکار و غیرارادی است، یا ارادی و غیرخودکار. گاهی آن پیوندها و ربط‌ها بی‌هیچ تلاشی پیش چشمت روشن می‌شوند، بدون این که لازم باشد دنبالشان بگردی؛ چیزی چیزهای دیگر را تداعی می‌کند خودبخود. گاهی هم باید تلاش کنی تا پیوندها را پیدا کنی، باید آن گره‌هایی را که به این گره ربط دارند پیدا کنی و بفهمی ربطشان از کدام نوع است، گاهی حتی باید گره یا گره‌هایی را فرض کنی و امتحان کنی و ببینی اگر باشند تصویر کلی معنادار می‌شود یا نه. فرق این دو جور فهمیدن مثل فرق گوش دادن و شنیدن است، یا فرق راه رفتن و سر خوردن.
حالا این دو جور که می‌گویم خیلی تروتمیز و مجزا نیستند. مرز روشنی ندارند، و حتی فکر می‌کنم آخر آخرش همیشه قضیه غیرارادی می‌شود، ولی از مرز که دور می‌شوم می‌بینم‌‌ فرقشان خیلی معنادار و روشن است برایم. آن تکه ارادی‌اش مستلزم تلاش است و غلبه بر اینرسی ذهنی.
بعد فکر می‌کنم فهمیدن، همین ربط‌ها و پیوند‌ها را پیدا کردن و چیزها را در شبکه‌ای جا دادن، یک جور مهارت است و مثل باقی مهارت‌ها خوب بودنت تویش متأثر از این است که چقدر انجامش داده باشی. اگر بیشتر در آن تکه ارادی مداومت بورزی، فهمیدن برایت آسان‌تر می‌شود. از دو جهت. یکی آن که مثل باقی مهارت‌ها با تمرین تکه غیرارادی بزرگ‌تر و سهل‌تر می‌شود، و دوم آن که شبکه‌ات غنی‌تر و فربه‌تر می‌شود. گره‌های بیشتری با پیوندهای بیشتری به هم مرتبط می‌شوند، فاصله گره‌ها کمتر می‌شود و در نتیجه راحت‌تر می‌شود گره جدید را به شبکه وصل کرد.
من خیلی وقت است که تنبل شده‌ام در تکه ارادی. حوصله فهمیدن ندارم.  اگر چیزی خود‌بخود برایم روشن شد خوب است، وگرنه من حال تلاش کردن برای فهمیدن ندارم. وقتی نوشته‌ای را می‌خوانم حال ندارم حواسم را جمع کنم، دوست ندارم ذهنم را درگیرش کنم. نه که ذهنم جای دیگری باشد و حواسم پرت شود ها، نه، ذهنم هیچ‌جای خاصی نیست. لم داده گوشه‌ای و متن را دورادور تماشا می‌کند. حتی اگر بتوانم خودم را مجبور کنم که مقاله‌ای را که باید بخوانم بخوانم، معمولاً نمی‌توانم ذهنم را مجبور کنم که دل بدهد به نوشته. آن مجبور کردن اولی خیلی آسان‌تر است. این‌طور می‌شود که مجبور می‌شوم مقاله‌ها را چندباره بخوانم اگر لازم باشد که بفهممشان. وقتی چندبار با چیزی مواجه می‌شوی، آن فهمیدن غیرارادی بالاخره به حد قابل قبولی می‌رسد.
حالا خیلی نمی‌خواهم این وضعم را وصف کنم، چون حس می‌کنم چندوقتی است نوشته‌هایم —اگر بنویسم— فقط تکرار همین یک نکته است، همین که از پس لختی ذهنم برنمی‌آیم. آمده‌ام چیزی را بنویسم که چندوقت پیش معلومم شد، که این فرار کردن از آن بخش ارادی فهمیدن فقط ناشی از تنبلی نیست، تا حدی ناشی از محافظه‌کاری و احتیاط درونی‌شده و اغراق‌شده است. باید مقاله‌ای را می‌خواندم که باید بعداً چیزی در موردش می‌نوشتم. معمولاً این‌طور است که بین فهمیدن و تولید کردنم —نوشتن، حرف زدن، ارائه کردن— فاصله‌ای است؛ تا چیزی را کامل نفهمم هیچ‌چیز نمی‌توانم در موردش بگویم یا بنویسم. این‌بار گفتم خودم را مجبور می‌کنم هر تکه مقاله را که خواندم خیلی خلاصه —در حد یکی دو جمله— خلاصه‌اش را بنویسم. به خودم گفتم حتی اگر چیزی نفهمیده باشم، باید یک چرتی تولید کنم. وقتی که آمدم این کار را بکنم دیدم که هی یک تمایلی دارم که برگردم به مقاله و عبارات مقاله را پیدا کنم و بنویسم. یک ترسی داشتم از این که کلمات خودم را استفاده کنم. آن‌وقت بود که یک دفعه معلومم شد که این ترس و محافظه‌کاری چقدر مانع از این می‌شود که ذهنم در چیزی دخل و تصرف کند، که بخواهد تکه‌هایی را به نظرش مهم‌اند شخصی کند و نگه دارد و باقی را بریزد دور، که بخواهد ساختاری را بازسازی کند. خیلی خوب نمی‌توانم توصیف کنم آن چیزی را که معلومم شد. خیلی هم حوصله ندارم. خیلی وقت است که می‌خواسته‌ام این نوشته را بنویسم و هی از زیرش دررفته‌ام و الآن هم آخر شب است و می‌خواهم شر این نوشته را بکنم قبل از آن که بروم بخوابم. ولی آن لحظه خیلی ربط آن فرار کردن از تلاش برای فهمیدن و محافظه‌کاری معلومم شد. خلاصه این که یک پیوندی را دیدم. که معنی‌اش این می‌شود چیزی را فهمیدم. حتی اگر حال نداشته باشم برای شما تعریفش کنم. قبل‌تر که فکر نوشتن این نوشته را کرده بودم مفصل‌تر و بهتر بود، ولی الآن فقط می‌خواهم پستش کنم که طلسم ننوشتن‌هایم بشکند.

۱۳۹۶ مرداد ۱۴, شنبه

۱۳۹۶ تیر ۷, چهارشنبه

بی‌ربطیات - فواره‌های سبز ساقه‌های سبکبار

مادربزرگم می‌گفت خورشید اول دی راستگوست. می‌گفت شب چله خورشید ترسیده. مرگ را یک قدمی‌اش دیده و صداقت روز اول دی ماهش صداقت کسی است که مرگ را به چشم دیده.
به تو اگر بگویم می‌خندی، اما من می‌دانم که راست می‌گفت. من دیده‌ام. خورشید روز اول دی دست تو را برای من رو کرد. توی باغچه بودی. داشتی می‌رفتی که برف را از روی شاخه‌های نارنج بتکانی. رویت به خورشید بود و باد پیراهنت را تکان می‌داد… و من دیدم. دیدم که دو سایه داشتی. دیدم که دو تا بودی. هر دو سایه‌ات را روی برف‌ها دیدم که پشت سرت قدم برمی‌داشتند. هم‌قد هم، دستشان توی دست همدیگر، یکی کمی رنگ‌پریده‌تر از آن دیگری، باد پیراهن هر کدام را جوری تکان می‌داد.
همان موقع بود که فهمیدمت. که همه چیز دستگیرم شد. فهمیدم که چرا تو از تنهایی نمی‌ترسی. که چرا تنهایت و با دیگرانت یک‌جور است، که چرا رفتن هیچ کس ویرانت نمی‌کند. فهمیدم که چرا خنده‌ات، هر چه هم که واقعی، هر چه هم که از ته دل، دور است. فهمیدم که چرا بین آغوش من و تن تو همیشه فاصله‌ای‌ست. خودت محیط است دور خودت. خودت پناه است بین خودت و آغوش من، دنیا. فهمیدم که چرا نمی‌شود با تو یکی شد. فهمیدم که تو تنهایی من را پر نمی‌کنی. و من —نمی‌توانم دروغ بگویم— از تنهایی می‌ترسم. ترس کسی که مرگ را به چشم دیده.

۱۳۹۶ خرداد ۶, شنبه

Cut through the heart, cold and clear, Strike for love and strike for fear, There's beauty and there's danger here, Split the ice apart, Beware the frozen heart

خیلی وقت است که ننوشته‌ام. خیلی وقت است که نمی‌نویسم. چرا؟ بهانه زیاد دارم که بتوانم ردیف کنم، اما جواب درستش این است که نمی‌دانم. یک‌جور خاموشی گسترده و عمیق گریبانگیرم شده. خاموشی عمیق بر خلاف باقی چیزهای عمیق دیگر عمیق نیست. آدم را به عمق نمی‌برد، آدم را به سطح می‌کشاند. آدم در سطح سپری می‌کند. در سطح چیزها حل می‌شود، تمام می‌شود، بدون این که چیزی از او به آن لایه‌های عمیق، آن‌جاها که «خود» آدم زندگی می‌کند برسد. آدم مثل چند قطره آب در لایه‌های رویی جذب می‌شود و بعد از مدتی هم بخار می‌شود و از بین می‌رود. و آن لایه‌های زیرزمینی، آن لایه‌های عمیق --جایی که ریشه‌ها هستند-- خشک می‌شوند و ترک می‌خورند.
روزهایم به تماشا می‌گذرند، به تماشای بدون حرف. به تماشای بدون اثرپذیری و اثرگذاری. تماشا می‌کنم که خیلی کار دارم که باید بکنم، تماشا می‌کنم که وقت می‌گذرانم و وقت تلف می‌کنم، تماشا می‌کنم که شر بعضی از کارهایی را که باید بکنم، می‌کنم. اما هیچ ندارم که بگویم. وقایع را شخصی خودم نمی‌کنم. روایت شخصی‌ام خاموش شده. زاویه دیدم به زاویه دید سنگی که گوشه صحنه افتاده تقلیل پیدا کرده. (این فعل مرکب درست است؟ «تقلیل پیدا کردن»؟ معادل دیگری پیدا نمی‌کنم. «تقلیل یافتن» هم همان است. یکی از نکته‌های کتاب زبان فارسی را یادم می‌آورد که درست هم یادم نیست چه بود. گمانم عدم استفاده از فعل‌های مثبت برای معانی منفی، مثلاً از ضعفی برخوردار بودن. «یافتن» و «پیدا کردن» را انگار آدم باید برای چیزهای مثبت به کار ببرد. فرصت یافتن، شانس چیزی را پیدا کردن، رواج پیدا کردن، قوام یافتن، … . تقلیل عارض آدم می‌شود...  شاید هم پیدا کردن فعل خنثایی است. آدم ممکن است یک جعبه جادویی پیدا کند که همه بدی‌های عالم تویش باشند).


پی‌نوشت: لحن این پست انگار زیادی افسرده شده. حالم بد نیست. در آن سطحی که به سر می‌برم چیزها می‌گذرند و من بدحال نیستم.