از رنجی که می‌بریم

گواهی عدم سوءپیشینه‌ای که درخواست کرده بودم تا همراه مدارک ویزا بفرستم الآن آمد در خانه. در قوت احساس گناه تثبیت‌شده همین بس که موقع باز کردنش قلبم می‌تپید و دستم می‌لرزید که مبادا سوءپیشینه‌ای داشته باشم.

Inchalla

با هدو حرف می‌زدیم دیشب. پرسید این‌ها که الآن می‌نویسم و این‌طور که الآن می‌نویسم، یعنی آن بد‌حالی و زبان‌بستگی و قلم‌شکستگی‌ام که قبلاً حرفش را می‌زدم تمام شده؛ گفتم که آره، خیلی بهتر شده‌ام. واقعاً هم شده‌ام؛ اما چیزی که هست این که چیزی از دست رفته است انگار (و این جمله را که می‌نوشتم یک قید «برای همیشه» هم داشت که پاکش کردم. آن ذاتاً خوش‌بین و امیدواری که من باشم). چیزی گم شده. بین من و کلمات فاصله افتاده. شده‌ام از دسته آن آدم‌های غریبه‌ای که توی مدرسه و توی دانشگاه و همه‌جا از دور نگاهشان می‌کردم، از ورای خط پررنگی که جدایمان می‌کرد: آدم‌هایی که بین فکرشان و کلمات فاصله بود، که با کلمات فکر نمی‌کردند، که من‌من می‌کردند برای گفتن آن‌چه می‌خواستند بگویند و باید کلمه، جمله پیشنهاد می‌کردی بهشان و می‌گفتند «آفرین! همین است!». آن تکه خودم که آن‌ور خط جامانده این تکه را که رانده شده این‌ور خط نگاه می‌کند و غصه می‌خورد. برای من هیچ‌وقت بین فکر کردن و حس کردن و محتوای به قالب‌زبان‌آمده فکرها و حس‌ها، بین بودن و توصیف بودن فاصله‌ای نبوده. نمی‌گویم هرچه بوده کلمه بوده؛ من همان‌وقت هم که زبانم از همیشه بازتر بود، نشانی نوشته‌هایم «چمدان» بود که «سخت است فرو کردن فکرها و حس‌ها به قالب تنگ کلمات و جمله‌ها، انگار که لباس‌ها و یادگاری‌ها را به چمدان کوچک». اما آن‌موقع‌ها آنچه حس می‌کردم ناتوانی خود زبان بود، نه ناتوانی من از زبان. زبان، انگار که مرکب رام و راهوار و نجیب، همیشه آماده بود، اما چه می‌شد کرد که توانش کم بود و همیشه چیزی بود که بریزد و پخش زمین شود و او نتواند با خودش ببرد تا زمان‌ها، تا جاهای دیگر. الآن؟ الآن زبان، کلمات، عبارات چموش شده‌اند، درمی‌روند از دستم؛ می‌خواهمشان، نیستند؛ می‌بینم که آن دورترها برای خودشان به چرایند و من --خیلی وقت‌ها-- خسته‌ام از دنبالشان دویدن. خیلی وقت‌ها، نگاهی می‌کنم به فاصله و بی‌خیال می‌شوم، خودم می‌نشینم کنار این بار روی زمین مانده، تا باد و باران و زمان بیاید و ذره‌ذره بفرساید و ناپدیدش کند.

از کی این‌طور شد؟ از همان سال‌های سیاه. آن وقت که برای اولین بار فاصله افتاد بین من و کلمات. آن وقت که هجوم فکرها و احساسات آن‌قدر مهیب شد که خودم هم ازشان جا ماندم، چه برسد به کلماتم. آن‌وقت که اولین فاصله افتاد بین من و کلمات، و این فاصله آن‌قدر زیادتر و زیادتر شد تا من تک‌وتنها ماندم توی بیابان ساکت و بی‌صدا و کر.

الآن‌ها می‌نویسم باز. فرض کرده‌ام بر خودم نوشتن را، با چنگ و دندان آویختن به این ریسمان متینی که نمی‌دانم سر زلف کیست، اما می‌دانم که رها کردنش برای من پایین رفتن است و غرق شدن. ریسمانی که پرگره شده این زمان‌ها، دستانم را زخم می‌کند، اما من، نمی‌دانم به نفرین --یا آفرین-- چه کسی، چاره‌ای جز گرفتنش ندارم. نمی‌دانم این زخم‌ها و این گره‌ها از ظاهر نوشته‌هایم پیداست یا نه، شاید نباشد، اما هست. نوشتن زمین سفت زیر پایم نیست دیگر؛ ریسمانی است که آویختن از آن خسته‌ام می‌کند. نشانش؟ این همه پست نصفه‌کاره، این همه نوشته نیمه‌مانده که رها شده‌اند گوشه و کنار لپ‌تاپ و بعضی هم گوشه ‌و کنار ذهنم. تا وسطشان خودم را کشان‌کشان رسانده‌ام و بعد از خستگی نا نمانده برایم، ولشان کرده‌ام که یک وقت دیگر برگردم سراغشان. هرچیز جدید هم که بخواهم بنویسم می‌بینم پیش‌نیازش حرفی است که توی یکی از همان نوشته‌های نیمه‌کارهٔ رهاشده می‌خواستم بگویم...

اما خوب می‌شوم. می‌دانم. در من یک ابله کوچک همیشه خوش‌بینی هست. اگر سر ریسمان را دوباره به چنگ آورده‌ام، به زمین سفت هم خواهم رسید روزی. بلند بگو ان‌شاء‌الله! چی؟ «الله؟»؟ خود خارجی‌ها هم می‌گویند ان‌شاء‌الله، ابله!

در آداب آدابمندی

زن‌ها برای کارهای خانه‌شان آداب دارند. برای کارهای ریز روزمره‌ای که هر روز باید تکرارش کنند، آگاهانه یا ناخودآگاه، شیوه و روشی پیدا کرده‌اند یا از مادرهایشان به ارث برده‌اند، روشی که به نظرشان می‌آید روش «درست» انجام کارهاست. وقتی یک غریبه دارد همان کار را به شیوه دیگری انجام می‌دهد، می‌توانی ببینی‌شان که --اگر طاقت بیاورند و چیزی نگویند-- با نارضایتی نگاهش می‌کنند و آرام‌وقرار ندارند. بعضی‌شان دلایلی هم دارند برای آن نحو انجام دادن کارها، برای این که چرا روش خودشان روش درست است. یادم هست یک بار داشتم خانه کسی ظرف می‌شستم، بعد که کارم تمام شد ابر را گرفتم زیر آب و شستم؛ درآمد که «عه تو هم آخر کار ابر را می‌شوری؟ بعضی‌ها می‌گویند بهتر است کف تویش بماند که ضدعفونی شود، ولی من به نظرم کف‌هایش را بشوری تمیزتر است». من به ابر توی دستم نگاه کردم و با خودم فکر کردم نه تا به حال به این که بعد از اتمام ظرف شستن چه باید کرد فکر کرده‌ام، نه در این‌باره نظر خاصی دارم.

چند سالی هست که به این قضیه دقت کرده‌ام. همیشه به عنوان یک ویژگی مفرح زن‌ها توجه‌ام را جلب کرده؛ اما اخیراً از یک جهت دیگر برایم جالب شده. چندوقتی است که توجهم متمرکز شده روی روال و رویه داشتن، چه برای انجام کارهای مختلف خرده‌ریز، چه در مقیاس‌‌های بزرگتر برای چطور گذراندن روزها و هفته‌ها و ماه‌ها. به نظرم رسیده بهترین راه پرهیز از سردرگمی و اضطراب همین است که آدم یک روال معتادی داشته باشد، یک قالب همیشگی و ثابت برای محتوایی خطی و به‌پیش‌رونده. این چندوقته هرجا را که نگاه می‌کنم چیزهایی که به این مسئله ربط داشته باشند توجه‌ام را جلب می‌کنند. فیلم ژان دیلمان را هم که دو سه ماه پیش می‌دیدم همینش برایم جالب بود. زمان فیلم سه ساعت بود و توی این سه ساعت سه روز زندگی یک زن روایت می‌شد. گمانم توی کل فیلم کمتر از پنج دقیقه حرف زده می‌شد. فیلم اعتراضی بود به روزمرگی‌ای که کل زندگی زن‌ها را تشکیل می‌دهد، اما من حواسم به این بود که زن چطور بعد از تمام شدن آشپزی‌اش میز آشپزخانه را تمیز می‌کند و هر روز فلان موقع تا فلان موقع پنجره اتاق را باز می‌گذارد و هر شب توی فلان ساعت چند رج از بافتنی‌اش را می‌بافد (گمانم کارگردان فیلم اگر می‌فهمید چنین مخاطبی داشته فیلمش واقعاً متأسف می‌شد). اگر روال و رویه روزانه معطوف یک‌جور تفکر یا فلسفه‌ای باشد که دیگر تماشا کردنش واقعاً اسباب لذتم می‌شود. توی بینوایان فصلی که بیشتر از همه خوشایندم بود و بیشتر از بقیه خواندمش آنجا بود که احوالات و زندگی اسقف دین‌ی را وصف می‌کرد.

البته این توجه کردن به روال و نظم و برنامه داشتن چیز جدیدی نیست برایم. تا یادم هست من همه‌اش در حال برنامه‌ریزی بوده‌ام. همه‌اش توی سرم داشته‌ام مرور می‌کرده‌ام که روزهایم را چطور بگذرانم که همه کارهایی را که می‌خواهم، انجام بدهم و بعد هم کلی وقت گذاشته‌ام که برنامه را قشنگ و مرتب روی کاغذ یا توی کامپیوتر بنویسم؛ اما هیچ‌وقت موفق نشده‌ام برنامه‌هایم را عملی کنم. از روزی که زمان شروع برنامه‌هایم بوده هر روز یک بهانه‌ای پیدا کرده‌ام برای انجام ندادن برنامه و سرآخر هم برنامه‌هه را انداخته‌ام دور.

فکر می‌کنم --سوای این که مدوامت در انجام هر چیزی بالاخره کار سختی است-- دو دلیل باعث شده که هیچ‌وقت موفق نشوم. اولیش این است که همیشه به جای این که از عمق شروع کنم، از سطحی‌ترین لایه شروع کرده‌ام نظم دادن. یعنی به جای این که یک کلیاتی را در نظر بگیرم که باید انجامشان دهم، هی به نحوه انجام جزئیات فکر کرده‌ام و خواسته‌ام خودم را مجبور کنم که آن جزئیات را پیاده کنم. مثلاً به جای این که به خودم بگویم می‌خواهم هر روز مدتی کتاب خوانده باشم و یک فیلم دیده باشم و فلان، هی سعی کرده‌ام خودم را مجبور کنم که حتماً از فلان ساعت تا فلان ساعت باید فلان کتاب را بخوانم، بعد از بهمان ساعت تا بهمان ساعت آن فیلم را ببینم و الخ. نتیجه‌اش یک برنامه خشک و نامنعطفی شده که یا همه‌اش اجرا می‌شود یا کلش دور انداخته می‌شود. برنامه‌ای که آنقدر دست‌وپاگیر بوده است که اصلاً دنبال بهانه می‌گشته‌ام که انجامش ندهم. آدم اگر بتواند مدتی خودش را به انجام کارهایی ملزم کند، حتی اگر برنامه دقیقی هم برای انجامشان در ذهن نداشته باشد، به تدریج روالی را که بیشتر از همه باب طبعش است پیدا می‌کند. مثل راه‌های روستایی، که مسیری که سهل‌تر و مناسب‌تر است بعد از مدتی پاکوب می‌شود و راهی درست می‌شود.

دلیل دوم، که یک‌جورهایی هم به اولی مربوط است، این است که همیشه برای اراده نقش زیادی قائل بوده‌ام. همیشه به جای این که بگردم ببینم که «چرا» یک برنامه عملی نشده، فکر کرده‌ام که اراده‌ام ضعیف است و نمی‌توانم برنامه‌هایم را اجرا کنم (کلاً به این نتیجه رسیده‌ام که تأکید زیاده بر اراده و تلاش باعث می‌شود که اتفاقاً آدم موجود تنبل‌تر و بی‌اراده‌تری از آب دربیاید). اگر برنامه‌ای محقق نمی‌شود شاید مشکلی سر راه انجامش هست که آدم موقع برنامه‌ریزی و از بیرون تماشا کردن روزهایش نادیده‌اش گرفته. اگر تصمیم گرفته‌ای که کتاب‌هایت همیشه توی فلان قفسه مرتب باشند و می‌بینی که همیشه پخش و پراکنده‌اند اطرافت، شاید به خاطر این است که قفسه کتابت جای مناسبی نیست، از میز تحریرت دور است مثلاً. خیلی وقت‌ها آدم به جای این که بچسبد به صورت و ظاهر برنامه‌اش و بخواهد به زور اراده برنامه نچسبی را به خودش قالب کند، باید برود در عمق و ببیند که در اصل چه‌چیزی را می‌خواهد به دست بیاورد و سهل‌ترین راه محقق شدن آن چیز چیست. خیلی وقت‌ها موقع این کار می‌بینی این که برنامه‌ها شکست می‌خورند به خاطر این است که خودت را درست نمی‌شناخته‌ای و نمی‌دانسته‌ای دقیقاً دنبال چه‌چیزی هستی. مثلاً فکر می‌کرده‌ای خوشگلی برایت از همه‌چیز مهم‌تر است و این که این قفسه کتاب فلان‌جای اتاق باشد که از همه‌جا قشنگ‌تر است، برایت بیشترین اهمیت را دارد؛ اما بعد از مدتی می‌بینی این قشنگی آن‌قدر برایت اهمیت ندارد که بخواهی به صورت مداوم برایش هزینه کنی و بلند شوی کتاب‌هایت را بگذاری سرجایشان، نتیجه‌اش اتاقی است که در اکثر موارد به خاطر به‌هم‌ریختگی خیلی هم زشت است. یعنی می‌بینی در طولانی‌مدت واقعاً راحتی را به قشنگی ترجیح می‌دهی. اگر بخواهی به زور اراده خودت را فروکنی در قالب تنگ چیزهایی که مناسبت نیست و یا حتی درواقع نمی‌خواهی‌شان، شروع‌نکرده محکوم به شکستی.

این‌ها که می‌نویسم منظورم این نیست که اراده مهم نیست. کل پست قبل در ستایش فضیلت خاک‌گرفته اراده و تلاش و تأکید بر زیاده لی‌لی به لالای خود نگذاشتن است؛ دارم می‌گویم آدم باید بداند چه جاهایی است که نقش اراده مهم است. اگر بخواهی جاهایی هم که مشکل از جای دیگری است تقصیرها را بیاندازی گردن ضعف اراده، آن‌چنان وامی‌دهی که حتی جاهایی هم که از پسش برمی‌آیی نمی‌توانی خودت را مجبور کنی به تلاش کردن. کلاً --همان‌طور که در یک فراز دیگری هم خدمت خواهران و برادران عزیز عرض کرده بودم-- آن‌هایی که بازی ساده‌تر را انتخاب می‌کنند و با جدیت ساده‌دلانه انجامش می‌دهند رستگار می‌شوند، نه آن‌ها که خلاف.

در فضیلت هم‌کشیدن

یکی از نقاط عطف زندگی چند سال اخیر من وقتی حاصل شد که داشتم به حسن کچل فکر می‌کردم. اگر اشتباه نکنم، تابستان سال ۹۰ بود. من لبه سال‌های سیاه ایستاده بودم. هنوز هم البته جوابی پیدا نمی‌کردم برای سؤال‌های مکرری که ذهنم را آرام نمی‌گذاشتند (جواب که سهل است، حتی نمی‌توانستم سؤال‌هایی را که مثل دیوارهای سیاه از همه طرف محاصره‌ام کرده بودند و فشارم می‌دادند، درست ببینم، در ذهنم واضحشان کنم و به زبان بیاورمشان)؛ اما پوسته ضخیم سیاهی که دورم را گرفته بود ترک نازکی برداشته بود، آن‌قدر که بتوانم خودم را مجبور کنم با راشکا برویم استخر و دو سه ساعتی را که با او هستم گریه نکنم و خوب‌حالی موقتی بعدش را صرف چند ساعتی زنده بودن کنم --چند ساعتی فقط بودن، له نشدن زیر سؤال‌های بی‌شکل کدر و کلنجار نرفتن با جواب‌های فرّار ناموجود.

آن روز داشتم از خانه می‌رفتم بیرون. یادم نیست برای چه کاری، ولی یادم هست که داشتم زور می‌زدم که جنازه‌ام را از دم در خانه ده دقیقه‌ای بکشم تا به ایستگاه اتوبوس برسم. توی آن دوران راه رفتن برایم سخت شده بود. وجودم را انگار پر از ماده غلیظ و متراکم و چگالی کرده بودند که وزنش نمی‌گذاشت تکان بخورم. به مصیبت خودم را تا ایستگاه اتوبوس کشاندم و ولو شدم روی نیمکت، به این امید که اتوبوس هیچ‌وقت نرسد و مجبور نشوم بلند شوم. همان موقع بود که به حسن کچل فکر کردم. احتمالاً فرآیند مشقت‌بار از خانه بیرون آمدن فکرم را کشانده بود آن سمت. به حسن فکر کردم و سستی و بی‌رمقی‌اش و این که چه زجری حتماً می‌کشیده هر بار که به بیرون رفتن از خانه فکر می‌کرده. با خودم فکر کردم که حسن کچل اگر الآن زندگی می‌کرد می‌گفتند افسرده است، نه این که صرفاً سرزنشش کنند که تنبل است، به این که من هم اگر جای حسن بودم حتماً سرزنشم می‌کردند که چرا تنبلم. و یک فکری توی سرم به اعتراض بلند شد که البته که اشتباه می‌کردند: من افسرده‌ام، و سستی و رخوتم هم دلایل موجه روان‌شناختی و حتی فلسفی دارد. توی ذهنم مجسم شد که در برابر چشمان سرزنش‌گر اطرافیان خیالی‌ام ایستاده‌ام و باید در برابر اتهام تنبلی دفاع کنم از خودم و نشان بدهم افسرده‌ام...

و آن‌وقت بود که یک دفعه تکانکی خوردم. دیدم که یک مرزی باید باشد بین تنبلی و افسردگی. این دو تا --البته اگر قرار باشد جفتشان به رسمیت شناخته شوند-- باید با هم فرق داشته باشند، و این فرق از منظر کسی که از بیرون نگاه می‌کند معلوم نیست. و آدم شدیداً مستعد این است که به بهانه افسردگی خودش را بسپرد به تنبلی و تن‌پروری؛ بنشیند منتظر باشد یک توضیحی پیدا شود که علت رخوت و افسردگی‌اش را معلوم کند و توقع داشته باشد که صرفاً با فهمیدن آن علت همه چیز سهل و آسان و میسر شود و او یک‌باره، پر از انرژی، بپیوندد به جریان هموار زندگی. آدم مستعد این است که دلش نخواهد هیچ سختی‌ای را تاب بیاورد، که نخواهد هیچ انضباطی را به خودش تحمیل کند، با این خیال اشتباه که زندگی سالم قرار است ساده و روان باشد. آدم خیلی آماده است که خودش را گول بزند و فکر کند که دارد تلاش روانی ارزشمند می‌کند در صورتی که فقط دارد بهانه‌هایش را کش می‌دهد که مبادا وجود نازکش آزرده گزند شود. پیش‌ترش هم --توی همان زمان‌های اوج سیاهی-- من زیاد با این سؤال کلنجار رفته بودم که مرز وا دادن و زیاده به خود سخت گرفتن کجاست. آن لحظه هم جوابش را نفهمیدم، اما نوری از کله بی‌موی حسن منعکس شد و برایم روشن کرد که ناخودآگاه فرض گرفته‌ام وادادن چیز موهومی است، که فقط باید مواظب باشی که زیاده سخت نگیری به خودت، که سختی نباید باشد، که اگر سختی‌ای هست نشان از ناسالمی‌ای است که جایی پنهان شده و باید بگردی کشفش کنی و فقط هم همان کشف کردن کافی است.

من البته انکار نمی‌کنم که گره‌های ریز و درشت زیادی ممکن است توی ناخودآگاه آدم وجود داشته باشد، وزنه‌هایی که از دست و پای روان آدم آویزان می‌شوند و حرکتش را کند و بی‌رمق می‌کنند، اما می‌گویم تمام این گره‌ها هم که باز شوند، تمام این وزنه‌ها هم که بریده شوند، باز یک بخشی از کار باقی می‌ماند: آن بخشی که به خواستن مربوط است، به اراده و، خیلی ساده، به تلاش. اصلاً باز شدن این گره‌ها هم همیشه با نشستن و فکر کردن و کاویدن روان ممکن نمی‌شود، خیلی وقت‌ها چیزی برای پیدا کردن نیست و آدم بیخود سیخ می‌کند توی سوراخ سمبه‌های روحش؛ فقط باید بتواند خودش را مجبور کند به تلاش و تمرین کردن و یافتن عادت‌های مناسب رفتاری و ذهنی (یا دارو خوردن). از همه این‌ها گذشته، اصلاً زندگی بنا نیست چیز ساده و راحتی باشد. اتفاقاً قرار است خیلی چیز دهن‌صاف‌کن سختی هم باشد. هیچ‌جا تعهد نداده‌اند که اگر بچه خوبی باشیم قرار است بگذارند همه‌اش برویم بازی کنیم و خوش باشیم. استراحت مال زنگ تفریح است، زنگ تفریح.

بچه‌ها! بچه‌ها! بازی و روانشناسی!

فکر می‌کنم آگاهی در اکثر موارد چیزی بیشتر از یک‌جور تجمل نیست. دارم از مغز و ذهن انسان حرف می‌زنم. فکر می‌کنم در خیلی از موارد این که آن چیزی که اسمش «من» است باخبر باشد که چه داده‌هایی دارند پردازش می‌شوند و چطور پردازش می‌شوند و نتیجه پردازش چیست، هیچ اهمیتی ندارد (و در واقع باخبر هم نمی‌شود یا اگر بشود خیلی با تأخیر باخبر می‌شود). مثل گزارش دادن به یک مقام مافوق تشریفاتی که بود و نبودش تأثیر زیادی در عملکرد شرکت ندارد. نمی‌دانم این فکر و احتمالاً فکرهای هماهنگ ملازمش کی به تدریج رسوب کرده در من، اما اولین بار را که خیلی به وضوح حسش کردم یادم هست. پنج، شش ماه پیش بود. داشتم از پارک روبروی خانه‌مان می‌گذشتم. پارک راه‌های آسفالتی باریک و پیچانی دارد که دو طرفشان درخت‌های زبان‌گنجشک کاشته‌اند. طبق معمول همیشه‌ام داشتم با سر زیر انداخته و قدم‌های تند از یکی از این راه‌ها می‌گذشتم که یک دفعه سرم را چرخاندم و با باغبانی که آن‌طرف‌تر توی چمن‌ها ایستاده بود چشم‌درچشم شدم. چند لحظه بعدترش با خودم فکر کردم چه شد که سرم را گرداندم. نگهبان را پیش از سر بلند کردن و چرخاندن اصلاً ندیده بودم و این‌طور سر گرداندن ناگهانی و بی‌دلیل هم اصلاً کار معمولی نیست برایم. احتمالاً اتفاقی که افتاده بود این بوده که از گوشه چشم موجودی با دو تا چشم را دیده بوده‌ام و پیش از آن که بفهمم که دیده‌امش سرم را گردانده‌ام و این بار طوری دیده‌امش که خودم هم بفهمم.

حالا قصدم از نوشتن اینجا دفاع از این نظر نیست؛ این یک زاویه‌دید کلی است که تا حدی برای خودم هم مبهم است. می‌خواهم از نتایج مفرحش برای خودم بگویم. یک کاری که بعد از توجه به این قضیه می‌کنم و برایم لذت‌بخش است این است که روندی را که طی شده و من ازش بی‌خبر مانده‌ام دوباره برعکس و آگاهانه طی کنم. می‌خواهم بفهمم این وسط چه اتفاق‌هایی افتاده که من نفهمیده‌ام. مثلاً یک‌هو می‌بینم که بی‌هوا یاد آن دختره تپل توی خوابگاه افتاده‌ام. بعد دنبال دلیلش می‌گردم و می‌بینم توی این کتابی که پیش رویم است چشمم خورده به کسی که اسم فامیلش قهرمان است، و من یاد دل‌آرا قهرمان افتاده‌ام و اسم آن دختره هم دل‌آرا بوده. یا مثلاً می‌بینم که یک‌دفعه توی دلم احساس خوشحالی کرده‌ام، بعد نگاه می‌کنم می‌بینم صدای زنگ خانه مامان‌بزرگم آمده و این صدای زنگ برای من ملازم آمدن کسی است که از آمدنش خوشحال می‌شوم. این‌ها تحلیل نیست، که یعنی با خودم فکر کنم «لابد» این روند طی شده، خیلی به قطعیت می‌فهمم که این‌طور شده. انگار که چیزی را که هنوز در سطح است، فرصت کنم قبل از آن که ناپدید شود و برود در اعماق ببینم. کار خوشایندی است برای من، هرچند که نتایجش را (مثل همین مورد آخری) خیلی دوست نداشته باشم. چیزی که باعث می‌شد مرتب انجامش بدهم همین جالبی و خوشایندی‌اش بود. اما به تدریج می‌بینم که نتایج خیلی خوب و مفیدی هم داشته است. صرف‌نظر از شناخت بهتری که آدم بعد از مدتی از خودش پیدا می‌کند، حاصلش یک‌جور پذیرش و یک‌جور صداقت تام‌وتمامی است. خیلی ساده می‌پذیری که فلان احساس را داری، یا واقعاً فلان جور فکر می‌کنی. صداقتی که به این ترتیب به دست می‌آوری صداقت بی‌پیرایه و بی‌ادا و اصولی است (همان‌طور که از تعریف صداقت برمی‌آید که باشد)، با ژست صداقت و با فرض کردن صداقت بر خودت به خاطر این که باور داری صداقت ارزشمند است فرق دارد. همین صداقت است که نبودش به نظرم مادر تمام فسادهای جهان است (پدرشان را نمی‌دانم هنوز). این پذیرش بی‌سروصدا و ساده خیلی تکلیف آدم را با خودش معلوم‌تر می‌کند و زندگی آدم را بی‌گره‌تر می‌کند.

البته واقعاً معلوم نیست که این صداقت کاملاً معلول این بازی باشد. این صداقت با طبیعت‌گرایی‌ای که آن دیدگاه بالا در مورد آگاهی ازش درمی‌آید و این بازی را نتیجه می‌دهد، خیلی هماهنگ است. شاید همین طبیعت‌گرایی علت اصلی باشد.

استاد حسن شمّا

شماعی‌زاده چیه جریانش؟ نکته انحرافیه؟ 

بر فراز تعادل پایدار

پذیرش گرفته‌ام. برای چهار دانشگاه اپلای کرده بودم. از آن یکی که اولویت دومم بود ایمیل‌های بسیار خوشایندی دریافت کرده‌ام. گفته‌اند که پذیرفته‌اندم، که «ایمپرسد»شان کرده‌ام و فکر می‌کنند که «گریت مچ»ام برای برنامه‌شان. از آن دانشگاهی هم که اولویت چهارمم بود ایمیل گرفته‌ام که «های آپینیون» دارند راجع به من، اما فعلاً توی لیست انتظارشان هستم.

یک‌جورهای خوبی خوشحالم. روزی چند بار یادم می‌افتد که پذیرش گرفته‌ام و هر بار دلم خوش می‌شود. بعد از عمل جراحی چشم که هنوز هم هر دفعه که یادم می‌افتد دیگر نباید عینک بزنم خوشحال می‌شوم، این مزمن‌ترین و متکررترین شادی‌ای است که تجربه کرده‌ام. مخصوصاً با توجه به آن روحیه‌ای که استادها بهم داده بودند قبل از اپلای، و آن جور ناامیدانه‌ای که تصمیم گرفتم امسال یک تلاشی بکنم تا ببینم چطور می‌شود، خیلی این شادی بهم می‌چسبد الآن. مهم‌تر از همه خوشحالم که تکلیف آینده‌ام مشخص شده. وقتی به این فکر می‌کنم که از بلاتکلیفی راحت شده‌ام، هربار به طور جداگانه خوشحال می‌شوم.

با این برخوردی که از این دانشگاه‌ها دیده‌ام، حتی یک‌کمی امیدوار شده‌ام که از دانشگاه اولی هم پذیرش بگیرم. اما راستش یک‌جورهایی ترجیح می‌دهم نگیرم. چون می‌دانم اگر بگیرم احتمالاً می‌روم آن‌جا و حقیقتش از آن‌جا می‌ترسم یک‌کمی. به نظرم خفن و ترسناک می‌آیند. یک سندرمی دارم به نام سندرم علاقه به بازی در لیگ دسته دو. این را همان موقعی که به بهانه اپلای داشتم فکرهای کلی راجع به خودم و آینده‌ام می‌کردم کشف کردم. یک وقتی احتمالاً بنشینم مفصل بنویسمش، ولی خلاصه‌اش این می‌شود که احساس ناامنی می‌کنم وقتی در محیطی باشم که بدانم «مجبورم» نهایت تلاش و توانم را به کار بگیرم. علاوه بر این، این‌ها که از این دانشگاهه بهم ایمیل زده‌اند خیلی مهربان و گوگولی‌اند و دلم نمی‌آید بهشان نه بگویم...

حالا خلاصه شرایطم یک‌جوری است که هر اتفاقی بیفتد خوشحال می‌شوم. اگر از این دانشگاهه پذیرش نگیرم که خیالم راحت می‌شود، و اگر بگیرم اعتمادبه‌نفسم بالا می‌رود احتمالاً -هرچند با ناراحتی خیال. خیلی موقعیت تجملی‌ای است. عادت ندارم چیزها این‌قدر بر وفق مراد باشد. احساس می‌کنم آن کسی که اوضاع جهان را رتق‌وفتق می‌کند الآن با یک یک‌چرخه روی یک طناب ایستاده است و جهان سر میله‌ای است که گذاشته روی دماغش.